Türkiye'de her yıl önemli miktarda gıdanın çöpe gitmesini önlemek amacıyla market raflarında yeni bir düzen kuruluyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, tüketicilerin sıkça birbirine karıştırdığı "Son Tüketim Tarihi" (STT) ile "Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi" (TETT) ayrımını yeniden gündeme taşıdı. Yeni uygulamada sağlık açısından risk taşıyan ürünlerin satışı tamamen yasaklanırken, raf ömrü uzun bazı kalemler kontrollü biçimde ayrı reyonlarda satılabilecek. 81 ile gönderilen talimatla denetimler de yoğunlaşıyor.
YENİ MARKET UYGULAMASI NEYİ DEĞİŞTİRİYOR?
Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda satış kurallarında önemli bir güncellemeye gitti. Yeni uygulama iki temel başlık üzerine kuruldu. Birincisi, son tüketim tarihi geçen ürünlerin satışına ilişkin tam yasak. İkincisi, tavsiye edilen tüketim tarihi aşılmış dayanıklı gıdaların belirli şartlarla özel reyonlarda satılabilmesine olanak tanıyan model. Düzenleme, market ve işletmelere yönelik denetimlerin de artırılmasını öngörüyor.
STT VE TETT ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Yeni uygulamanın merkezinde Son Tüketim Tarihi (STT) ile Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) arasındaki yasal ve sağlıkla ilgili ayrım yer alıyor. İki kavram arasındaki temel farklar şu tabloda özetlenebilir:
Kriter |
Son Tüketim Tarihi (STT) |
Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) |
|---|---|---|
Anlamı |
Ürünün güvenle tüketilebileceği son tarih |
Ürünün tat, aroma ve tazeliğini koruduğu süre |
Kapsama giren ürünler |
Çabuk bozulabilen gıdalar |
Uzun ömürlü gıdalar |
Tarih geçtikten sonra satış |
Yasak |
Şartlı olarak izinli |
Risk durumu |
Sağlık riski oluşturabilir |
Sağlık riski oluşturmaz |
Tipik örnekler |
Süt, et, tavuk, peynir |
Makarna, un, pirinç, şeker, çay, kahve |
Bu ayrım, marketlerin rafları ne şekilde düzenleyeceğinin temel kriteri olarak öne çıkıyor.
SON TÜKETİM TARİHİ GEÇEN ÜRÜNLERE NEDEN YASAK GELDİ?
Bakanlığın açıklamasında insan sağlığı açısından risk taşıyan ve son tüketim tarihi geçen ürünlerin satışına kesinlikle izin verilmeyeceği vurgulandı. Kısa sürede bozulabilen gıdaların tarihi geçtiği anda raflardan kaldırılması zorunlu olacak. STT, gıda güvenliği açısından belirleyici bir referans olarak öne çıkıyor. Tarihi geçmiş ürünler piyasada bulundurulduğu takdirde idari para cezası uygulanacak ve ürünlere el konulacak.
HANGİ ÜRÜNLER STT KAPSAMINDA?
Son tüketim tarihi kapsamına giren ürünler kısa sürede bozulma riski yüksek olan gıdalardan oluşuyor. Bu kategoride şu kalemler öne çıkıyor:
- Süt ve süt ürünleri
- Et ve et ürünleri
- Tavuk ve kanatlı eti
- Peynir çeşitleri
- Hazır gıdalar
- Soğukta saklanan paketli ürünler
Bu ürünlerde STT'nin geçmesi, tüketim açısından doğrudan risk yaratıyor. Bakanlık, söz konusu kalemlerin tarihinin geçmesi durumunda kesinlikle raflarda tutulmamasını şart koştu.
TAVSİYE EDİLEN TÜKETİM TARİHİ GEÇEN ÜRÜNLER NEDEN ÖZEL REYONLARA TAŞINIYOR?
Türkiye Gazetesi'nin aktardığına göre TETT, ürünün uygun koşullarda saklandığı durumda tazelik, tat ve aroma özelliklerini koruduğu süreyi ifade ediyor. Bu tarihten sonra ürünler sağlık riski oluşturmuyor; yalnızca kalite özelliklerinde değişim yaşanabiliyor. Yeni düzenleme, bu kategorideki gıdaların doğrudan imha edilmesinin önüne geçmek amacıyla özel reyon modelini devreye aldı.
HANGİ ÜRÜNLER TETT KAPSAMINDA?
Tavsiye edilen tüketim tarihi kategorisinde yer alan ürünler uzun raf ömürlü gıdalardan oluşuyor. Bu sınıfta öne çıkan kalemler şunlar:
- Makarna
- Un
- Çay
- Kahve
- Pirinç
- Bulgur
- Şeker
Bu ürünlerde TETT geçtikten sonra tat ve aroma kaybı yaşansa da gıda güvenliği açısından risk doğmuyor. Bu nedenle satışta belirli kurallar çerçevesinde alternatif bir kanal oluşturulması mümkün hale geldi.
ÖZEL REYONLAR İÇİN HANGİ ŞARTLAR ARANACAK?
TETT geçmiş ürünlerin satılacağı özel reyonlar için bakanlık üç ana şart belirledi:
- İşletme tarafından ürünlerin tüketime uygunluğunun kontrol edilmesi
- Tüketiciye açık bir biçimde bilgi verilmesi
- Diğer ürünlerden net biçimde ayrıştırılması
Bu kurallar, vatandaşın hangi ürünün TETT'sinin geçtiğini açık şekilde görerek satın alma kararı vermesini sağlayacak. Karışıklığa neden olacak yerleşim düzeninin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
81 İLE GÖNDERİLEN TALİMAT NE GETİRİYOR?
Bakanlık, uygulamanın eksiksiz yürütülmesi için 81 il müdürlüğüne resmi talimat gönderdi. Denetim ekipleri, marketlerdeki özel satış alanlarını düzenli olarak kontrol edecek. Talimatın temel başlıkları arasında TETT geçen ürünlerin ayrı reyonlarda satılıp satılmadığının kontrol edilmesi de yer aldı. Denetimlerin sıklığı artırılacak; sahadaki denetim ekipleri il müdürlükleri koordinasyonunda çalışacak.
DENETİM SÜRECİNDE HANGİ ADIMLAR ATILACAK?
Saha denetimleri sırasında şüpheli görülen ürünlerden numune alınacak. Alınan numuneler laboratuvar incelemesine gönderilecek. Sonuçlara göre işletmeye yönelik adımlar belirlenecek. Denetim sürecinde STT ve TETT ayrımının doğru uygulanıp uygulanmadığı, özel reyonlardaki etiketleme şartlarının yerine getirilip getirilmediği ve tüketicinin bilgilendirilme yöntemleri incelenecek.
KURALLARI İHLAL EDEN İŞLETMELER NE TÜR YAPTIRIMLA KARŞILAŞACAK?
Mevzuata aykırı şekilde son tüketim tarihi geçmiş ürün sattığı belirlenen işletmelere yüksek para cezaları uygulanacak. Risk taşıyan ürünlerin tamamına el konulacak. TETT geçmiş ürünleri özel reyon kuralına uymadan satan işletmelere de yaptırım uygulanacak. Bakanlığın talimatına göre uygulamanın eksiksiz yürütülmesi için il müdürlükleri sürekli denetimde olacak.
