Basit usulde vergi yükü bulunmaması, gerçek usulde ise vergi yükü bulunur
Alperen Ata: Basit usule tabi mükellef kimdir, gerçek usule tabi mükellef kimdir? Bu iki sistem arasındaki yükümlülük farkı nedir?
Ersin Karakoç: Basit usulde olan mükellefler, kanunda tanımlanmış yalnızca el emeğine dayalı faaliyet gösteren ve belirli kriterleri taşıyan kişilerdir. Bu kişiler, Gelir İdaresi Başkanlığı’na müracaat ederek basit usulde mükellef olmak istediklerini bildirirler. Başvuruları değerlendirilir ve basit usule tabi olup olamayacakları kendilerine bildirilir. Uygun görülmeleri halinde faaliyetlerine basit usulde devam ederler. Gerçek usulde ise, bir iş kolunda faaliyet göstermek isteyenler belirli şartları yerine getirerek vergi dairesine müracaat eder ve deftere tabi mükellef olurlar. Basit usul ile gerçek usul arasındaki en büyük fark, basit usule tabi mükellefler üç ayda bir bildirimde bulunurlar ancak doğrudan vergisel bir yükümlülük ortaya çıkmaz. Gerçek usulde ise mükellefler, Katma Değer Vergisi Kanunu’na göre elde ettikleri gelir üzerinden KDV beyannamesi vermek ve kazançları üzerinden gelir vergisi ödemek zorundadırlar. Temel fark basit usulde vergi yükü bulunmaması, gerçek usulde ise vergi ödeyerek faaliyet gösterilmesidir.
1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla basit usulden çıkarılarak deftere tabi hale gelen esnaflar
Basit usulden gerçek usule geçen sektörler hangileridir?
2025 yılında yayımlanan kanunla birlikte bazı faaliyet kolları gerçek usule geçirildi. Başlıca şu faaliyetler gerçek usule geçti:
Her türlü emtia imalatı yapan mükellefler
Emtia alım-satımı yapanlar (pazarcılar ve seyyar satıcılar kapsam dışında bırakılmıştır)
İnşaat ve inşaat işleriyle uğraşanlar
Motorlu taşıt bakım ve onarım işleri yapanlar
Lokanta ve benzeri hizmet işletmeleri
Eğlence ve istirahat yerleri
Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar (Taksi, minibüs, dolmuş)
1 Ocak 2026 tarihi itibarıyla basit usulden çıkarılarak deftere tabi hale getirilmiştir. Bu faaliyetler dışında kalanlar, basit usul şartlarını sağladıkları sürece faaliyetlerine aynı şekilde devam edebilecek.
Hem vergisel yük hem de muhasebe yükü önemli ölçüde artmaktadır
Gerçek usule geçen esnafın aylık vergi ve muhasebe yükü nasıl gibi değişiklikler olacak?
1 Ocak 2026 tarihinden itibaren gerçek usule geçen mükellefler, vergi dairesine müracaat etmiş ve ayrıca vergi dairesi tarafından basit usulden deftere tabi olduklarına dair bilgilendirilmişlerdir. Bu tarihten itibaren, her ay KDV beyannamesi vermek zorundadırlar.Üç aylık dönemler halinde geçici vergi beyannamesi vermek zorundadırlar. Yılsonunda, Mart ayında gelir vergisi beyannamesi vermek zorundadırlar. Kiralık işyerinde faaliyet gösteriyorlarsa ve kira ödüyorlarsa, kira bedeli üzerinden yüzde 20 oranında stopaj yapmak ve bunu muhtasar beyanname ile ilgili dönemlerde bildirmek zorundadırlar. Dolayısıyla basit usule göre hem vergisel yük hem de muhasebe yükü önemli ölçüde artmaktadır.
Ekonomik faaliyetleri daha şeffaf ve kayıtlı hale getirmektir
Maliye’nin basit usul mükelleflerini gerçek usule geçirme politikasının ana amacı nedir?
Basit usulden gerçek usule geçişin temel sebebi bir maliye politikası tercihidir. Buradaki ana amaç kayıt dışı ekonomiyle mücadele etmek, gerçek usulde vergilendirilmesi gereken ancak basit usulde kalan mükellefleri sınıf değişikliğine tabi tutarak vergi sistemine daha etkin şekilde dahil etmektir. Esas konu, vergi gelirlerini artırmak ve ekonomik faaliyetleri daha şeffaf ve kayıtlı hale getirmektir.
İşlemlerin mutlaka mali müşavirler tarafından yapılması gerektiğini defalarca belirttik
Alperen Ata: Basit usulden gerçek usule geçen mükelleflerin defter ve beyan işlemlerinin esnaf odaları tarafından yapılmasına ilişkin görüşünüz nedir?
İlk bununla ilgili uygulama başlayacağı sırada, basit usulden gerçek usule geçen mükelleflerin defterlerinin, mükellefiyet kayıtlarının ve beyannamelerinin ilgili odalar tarafından verileceği tebliğde yazıyordu. Ancak biz yaptığımız görüşmelerde, basın açıklamalarında ve girişimlerde bunun mali müşavirlik mesleğinin yetkilerine bir müdahale olduğunu ifade ettik. Beyanname verme ve defter tutma görevinin mali müşavirlere has olduğunu ve bu işlemlerin mutlaka mali müşavirler tarafından yapılması gerektiğini defalarca belirttik.
Mükellefleri odamız aracılığıyla meslektaşlarımızla bir araya getirdik
Ayrıca esnaf odalarıyla yaptığımız görüşmelerde, bu işin sadece “defter tutmak” olarak düşünülmemesi gerektiğini ifade ettik. Beyan, bildirim ve denetim süreçlerinde ciddi sıkıntılar ve cezai müeyyideler doğabileceğini ifade ettik. Aynı şekilde mükelleflere de bu konularda bilgilendirme yaptık. Yarın bir gün doğabilecek ciddi vergi cezaları ve uygulamadan kaynaklı yaptırımlarla karşılaşmamaları için bir mali müşavirle anlaşmaları ve süreci bu şekilde yürütmeleri gerektiğini anlattık. Eskişehir özelinde çok büyük sorunlar yaşamadık. Eskişehir’deki esnaf odalarıyla yaptığımız görüşmelerde, uygulamanın bu şekilde olduğunu ifade ettiler ancak şu ana kadar esnaf odalarının “defterleri biz tutacağız” şeklinde bir sosyal medya beyanı olmadı. Biz de bu süreçte basit usulden gerçek usule geçen mükellefleri odamız aracılığıyla meslektaşlarımızla bir araya getirerek elimizden geldiğince yardımcı olmaya çalıştık.
Esnaf odalarına ne de mükelleflere mağduriyet yaşamaması adına her türlü desteği vermeye hazırız
Esnaf odalarına verilen bu yetkinin, yarın bir gün oda yöneticilerini de sıkıntıya sokmaması için mali müşavir odaları ve mali müşavirlerle ortak bir anlayışla herkesin kendi görevini yapması gerektiğini vurguladık. Bundan sonraki süreçte ne esnaf odalarımızın ne de mükelleflerimizin mağduriyet yaşamaması adına her türlü desteği vermeye hazırız. Danışabilecekleri bir adres olarak Eskişehir Mali Müşavirler Odası’nda her zaman buradayız, kapımız herkese açık.
Eskişehir’de basit usulden gerçek usule geçen esnaf sayısı 900’e ulaştı
Eskişehir’de basit usulden gerçek usule geçen esnaf sayısı kaçtır?
Türkiye ortalamalarına bakıldığında Eskişehir, basit usulde mükellef sayısı en az olan illerden biridir. Eskişehir’de toplam yaklaşık 4 bin 500 civarında basit usul mükellefi bulunmaktadır. Bunların yaklaşık 900’ü bu uygulama kapsamında basit usulden gerçek usule geçmiştir. Bu mükelleflerin işlemleri de başlatılmıştır. Halen bir mali müşavir ile anlaşmamış olan mükellefler için ise Ocak ayı beyannamelerinin verilme süresi gelmiştir. Bu ayın 26’sında ilk beyanname verilecektir. Cezaya kalmamaları için mutlaka ayın 26’sına kadar bir mali müşavir ile anlaşarak beyannamelerinin mali müşavir tarafından verilmesini sağlamaları gerekmektedir. Bir an önce mali müşavirle anlaşmaları ve doğru beyan ile doğru bildirimlerin yapılması büyük önem taşımaktadır.
