COP31'e ev sahipliği yapacak Türkiye, sanayisini düşük karbonlu üretime yönlendiriyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın yeni EKA programıyla, karbon emisyonunu en fazla azaltan 20 işletmeye, başvuru yılındaki enerji giderlerinin yüzde 30'u oranında ve 18 milyon lirayı aşan üst limitle nakdi hibe ödenecek, başvurular ise EVDES sistemi üzerinden alınacak.
ENERJİ GİDERİNE YÜZDE 30 HİBE
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, enerji verimliliğini artıran ve karbon salımını azaltan işletmeler için yeni bir teşvik devreye alıyor. Performans esaslı hibe sağlayacak uygulamanın adı, Enerji ve Karbon Azaltımı (EKA) Destek Programı. Bakanlığın açıklamasına göre programın koşullarını yerine getiren işletmeler, başvurdukları yıla ait enerji harcamalarının yüzde 30'unu nakit hibe biçiminde geri alacak. Destekten sanayi tesisleri, ticari binalar ve hizmet sektörü kuruluşları yararlanabilecek. Hedeflenen ise bu işletmelerin enerji yoğunluğunu, birim enerji tüketimini ya da karbon salımı yoğunluğunu aşağı çekmesi.
DESTEK HERKESE DEĞİL, İLK 20 İŞLETMEYE
Programın önemli bir ayrıntısı, hibenin sınırlı sayıda işletmeye verilecek olması. Destek, başvuranlar içinde karbon salımını en çok düşüren kuruluşlara verilecek. Sanayiden 10, ticari bina ve hizmet kolundan 10 olmak üzere yalnızca 20 işletme hibeye hak kazanacak. Böylece destek, performansı en yüksek kuruluşlara yönlendirilmiş olacak. Teknik değerlendirme ve doğrulama süreçlerinin ardından kriterleri sağlayan işletmeler, bütçe imkanları çerçevesinde desteklenecek.
ÜST LİMİT 18 MİLYON LİRAYI AŞIYOR
Hibenin tutarı da belirli bir tavanla sınırlandırıldı. Programda 2026 için verilecek desteğin tavanı, 18 milyon 61 bin 775 lira olarak açıklandı. Söz konusu rakam, her yıl yeniden değerleme oranı kadar artırılacak. Başvurular ise e-Devlet'le bağlantılı çalışan EVDES, yani Enerji Verimliliği Destek Yönetim Sistemi üzerinden çevrim içi alınacak. Programla işletmelerin üretim maliyetlerinin düşürülmesi, uluslararası rekabet gücünün artırılması ve düşük karbonlu ekonomiye geçişin hızlandırılması hedefleniyor.
Programın bu yılki önceliği, uluslararası bir gündemle şekillendi. Türkiye, 2026'da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı'na (COP31) ev sahipliği yapacak. Ev sahipliği dolayısıyla 2026'ya özgü biçimde karbon emisyonu yoğunluğu kriteri ön sıraya alınacak. Karbon azaltımına odaklanan bu yaklaşım, Türkiye'nin iklim hedefleriyle de uyumlu biçimde kurgulandı. Böylece enerji verimliliği desteği, iklim politikalarının bir aracı haline geliyor.
DESTEKLERİN GEÇMİŞİ
Enerji verimliliği destekleri, aslında uzun yıllara dayanan bir geçmişe sahip. Türkiye'de enerji verimliliği desteklerinin yasal temeli, 2007'de çıkarılan 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu'na uzanıyor. Söz konusu kanuna dayanan Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) Destek Programı, uzun yıllardır verimlilik yatırımlarına hibe veriyor. VAP'ta yatırım bedelinin yüzde 30'una kadar destek sağlanıyor ve bu tutar 2026 için 27 milyon 92 bin 663 liraya çıkıyor. EKA'nın devreye girmesiyle işletmeler hem yatırım aşamasında VAP ile hem de yatırım sonrası elde ettikleri performansa göre EKA ile desteklenebilecek. İki program, enerji verimliliğini farklı aşamalarda destekleyen tamamlayıcı bir yapı oluşturuyor.
ESKİŞEHİR SANAYİSİNİ DE İLGİLENDİRİYOR
Sanayi ağırlıklı bir ekonomiye sahip Eskişehir, bu tür desteklerin doğrudan muhatabı arasında yer alıyor. Türkiye'nin en büyük organize sanayi bölgelerinden birine sahip Eskişehir'de çok sayıda üretim tesisi faaliyet gösteriyor. Enerji giderlerini ve karbon salımını azaltan Eskişehirli sanayi işletmeleri de EKA ve VAP programlarına başvurabilecek.
