Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye'de daha önce hiç satılmamış ya da yaygın tüketilmemiş gıdaların piyasaya girişini düzenleyen yeni bir yönetmelik yayımladı.
YENİ GIDA YÖNETMELİĞİ NEYİ KAPSIYOR?
Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği, 31 Aralık 2025 tarihinden önce Türkiye'de satılmamış ve yaygın tüketilmemiş yiyecek ile içecekleri kapsıyor. Bu kapsama giren tüm ürünlerin pazarda yer alması için belirlenen prosedüre uyulması gerekiyor. Genetiği değiştirilmiş ürünler, gıda enzimleri ve bilinen gıda katkı maddeleri ise yönetmeliğin dışında tutuldu. Söz konusu ürünler için zaten ayrı düzenlemeler bulunuyor.
BİLİMSEL KOMİSYON KAÇ AY İNCELEME YAPACAK?
Bilimsel Komisyon, alanında uzman bilim insanlarından oluşacak. Komisyon, kendisine devredilen ürünü 9 ay boyunca ayrıntılı biçimde inceleyecek. Bu süre zarfında ürünün sağlık açısından risk içerip içermediği raporlanacak. Komisyon raporu, ürünün satışa açılıp açılmayacağına karar veren temel belge niteliği taşıyacak. İnceleme süresi, ürünün karmaşıklığına göre değişkenlik gösterebilecek.
BAŞKA ÜLKELERDE YENEN GIDALAR İÇİN HANGİ KOLAYLIK VAR?
Dünyanın başka bir ülkesinde uzun süredir tüketilen gıdalar için daha kısa bir süreç tasarlandı. Bir ürün başka bir ülkede en az 25 yıldır insanlar tarafından güvenle yeniyorsa hızlandırılmış onay sürecine giriyor. Şirketler bu durumu belgelediğinde Bilimsel Komisyon 4 ay içinde ürünün güvenliğine karar verecek. Bu uygulama, geleneksel gıdaların pazara girişini kolaylaştırıyor.
| Onay Türü | Süre |
|---|---|
| Bakanlığın uygunluk kontrolü | 45 iş günü |
| Standart Bilimsel Komisyon incelemesi | 9 ay |
| 25 yıldır tüketilen gıda incelemesi | 4 ay |
| Halkın görüş süresi | 30 gün |
HANGİ ÜRÜNLER "YENİ GIDA" SAYILIYOR?
Bakanlık, hangi ürünlerin yeni gıda kategorisine gireceğini ayrıntılı biçimde sıraladı. Yeni gıda kapsamına giren ürünler şu şekilde:
Laboratuvarda yapısı kasıtlı olarak değiştirilmiş yeni moleküler gıdalar
Mikroorganizma, mantar veya alglerden elde edilen yiyecekler
Bitki ve hayvanlardan alışılmadık yeni yöntemlerle üretilen maddeler
Hücre veya doku kültüründen üretilen gıdalar
Besin değerini etkileyen ve daha önce hiç kullanılmamış üretim teknikleriyle yapılan yiyecekler
Nanomateryal içeren teknolojilerle üretilmiş gıdalar
Daha önce yalnızca vitamin hapı ya da gıda takviyesi olarak satılırken normal yiyeceğin içine katılması planlanan maddeler
BÖCEK VE DOMUZ İÇEREN ÜRÜNLER İÇİN HANGİ KARAR ALINDI?
Yönetmeliğin en dikkat çeken maddesi, yasaklar bölümünde yer aldı. Böcek ve domuz kaynaklı hiçbir yeni gıda maddesi Türkiye'de onay alamayacak. Bu kategorideki ürünlerin satışını talep eden şirketlerin başvuruları Bakanlık tarafından doğrudan reddedilecek. Söz konusu ürünler izinli gıdalar listesine giremeyecek. Yasak, başvuru aşamasının en başında uygulanacak.
BİR GIDANIN ONAY ALMA KRİTERLERİ NELER?
Bir gıdanın Türkiye'de satışa açılabilmesi için üç temel şartı sağlaması gerekiyor:
İnsan sağlığına hiçbir zararının olmadığının bilimsel olarak kanıtlanması
Başka bir gıdanın yerine satıldığında vatandaşı yanıltmaması
Besleyicilik açısından klasik yiyeceklerden daha kalitesiz olmaması
ONAY SÜRECİ NASIL İŞLEYECEK?
Onay süreci aşamalı olarak ilerleyecek. Gıda şirketleri, satmak istedikleri ürünün yeni gıda kapsamına girip girmediğini önce kendileri kontrol etmek zorunda. Şüphe durumunda ürün piyasaya sürülmeden önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü'ne danışılacak. Başvuru yapıldığında Bakanlık dosyanın kurallara uygunluğunu 45 iş günü içinde inceleyecek. Uygun bulunan dosyalar Bilimsel Komisyon'a devredilecek.
HALKIN İTİRAZ HAKKI NASIL KULLANILACAK?
Bilimsel Komisyon'un hazırladığı raporlar 30 gün boyunca internet üzerinden halkın ve ilgililerin görüşüne açılacak. Bu süre içinde haklı itirazda bulunulmazsa ürün onayını alacak. Güvenlik riski tespit edilen ürünlerin başvuruları doğrudan reddedilecek. Halkın katılımcı denetim hakkı bu sayede güvence altına alınmış oldu. İtirazlar resmi prosedüre uygun yazılı olarak yapılacak.
TİCARİ SIRLAR NASIL KORUNACAK?
Yönetmelik, şirketlerin ticari sırlarını korumalarına da olanak tanıyor. Ürünün gizli tarifi, imalat yöntemleri ve pazar stratejileri gibi ticari bilgiler şirketin talebi üzerine gizli tutulabilecek. Ne var ki şirketin adı, adresi ve ürünün insan ile çevre sağlığı üzerindeki etkilerine dair bilgiler hiçbir şekilde halktan gizlenemeyecek. Gizlilik talebine ilişkin son söz Genel Müdürlük'e bırakıldı.
SAĞLIK RİSKİ DURUMUNDA NE OLACAK?
Acil bir sağlık riski tespit edildiği durumda Bakanlık'ın yetkileri devreye girecek. Bu durumda Bakanlık, daha önce şirket talebiyle gizli tutulan tüm bilgileri kamuoyuyla paylaşma yetkisine sahip olacak. Bu sayede bir risk tespit edildiğinde halkın bilgiye hızlı erişimi sağlanmış olacak. Şirketin ticari çıkarları, halk sağlığı önündeki bir engel olarak görülmeyecek.
