Buse Kuşcu: Türkiye genelinde yaşanan ilaç yokluğu Eskişehir’i ne ölçüde etkiliyor?
Mustafa Çelik: İlaç yokları konusu yeni bir olay değil. İlaç yokları bizim yıllardır en çok sorun yaşadığımız konulardan biri. Türkiye'de durum neyse Eskişehir'de de durum maalesef aynı.
Bu olay maalesef ilaç fiyatlandırma noktasında uygulanan politikalardan kaynaklanıyor. Ilaç fiyatlandırma politikası, ilaç fiyat kararnamesiyle belirleniyor. Burada ilaçlar için sabit bir euro kuru belirleniyor. İlaçta belirlenen sabit euro kuruyla mevcut euro kuru arasındaki makas açıldıkça ilaç yok oranları da maalesef aynı oranda artış gösteriyor. Aslında biz 2025 yılının Ekim ayından itibaren çok ciddi ilaç yokları yaşadık. Çünkü Ekim ayında ilaçta bir kur güncellemesi -zam yapılması- hakkında bir söylenti ve beklenti vardı. Bundan kaynaklı olarak mevcutta zaten bulunamayan ilaçların üzerine bir de zam gelecek beklentisiyle özellikle ilaç sanayi ve dağıtım kanalları ilaç arzını ciddi şekilde azalttı. İlaç tedarik zincirini kıracak noktaya geldi. Yaklaşık 2024 yılının Ekim ayından beri 14 ay boyunca ilaçta uygulanan euro kuru güncellenmemişti. Tam 14 ay sonra 2025 Aralık ayında kurda bir güncelleme yapıldı. Bu güncellemede yüzde 16.9 oranında yapıldı ve ilaçta euro kuru 25.33 TL'ye sabitlendi. Mevcut euro kurunun 50 TL olduğunu düşünürsek aslında ancak yarısına kadar bir iyileştirme yapıldı. Bu zam ya da bu euro kurundaki güncelleme sektör tarafında -özellikle sanayi tarafında- tam bir karşılık bulamadı ve bundan dolayı da ilaç yokları hala devam ediyor.
“İlaç yokları daha da ileri boyutta olacak”
İlaç yok oranlarına baktığımızda bugün yüzde 18-20 seviyelerinde ilaç yoklarıyla mücadele ediyoruz. Özellikle kanser ilaçları, bazı kronik rahatsızlıklarda kullanılan ilaçlarda, tansiyon hastalarının kullandığı ilaçlarda, diabet hastaları, astım KOAH hastaları ve bazı pediatri de çocuk hastalarının kullandığı ilaçlar noktasında hala sorunlar yaşıyoruz. Şu an her ne kadar seviye, yüzde 18-20 seviyesinde olsa da beş ilacın bir tanesine ulaşamıyoruz. Ulaşabildiğimiz ürünlere de maalesef kısıtlı miktarlarda ulaşabiliyoruz. Depo bir insülin grubu için diyor ki “en fazla üç adet alabilirsin, iki adet alabilirsin ya da bir adet alabilirsin” gibi sınırlamalar getiriyor. Bu bir öngörüdür. Çünkü Aralık ayında ilaç da Euro kuru güncellemesi yapılırken kararnamede Şubat ayı içerisinde de tekrar bir zam yapılacağına işaret eden ifadeler vardı. Onun için Şubat ayı içerisinde de kurda bir miktar daha güncelleme bekleniyor. Bundan dolayı muhtemelen Şubat ayının başından itibaren yine bu yok oranları yüzde 18-20 seviyelerinden yüzde 25-30 seviyelerine kadar ilerleyecektir. Dediğim gibi gerek dağıtım kanalları olsun gerek de sanayi tarafı olsun burada ilaç tedarik zincirini aksatmaya yönelik hamlelerde bulunacaktır diye düşünüyorum.
“İlaçlar Türk halkının kullanımına sunulmuyor”
-İlaç yokluğu nasıl çözülebilir?
İlk başta bahsettiğim ilaç fiyatlandırmalarında kullanılan politikalarda artık köklü bir değişiklik yapılması lazım. Çünkü yaklaşık 25-30 yıldır uygulanan bir ilaç fiyat kararnamesi var. Bu maalesef günün şartlarına uyum sağlayan bir kararname değil. Kamu otoritesi tarafında ise ilaç fiyatlarını devlet belirliyor. Burada artık köklü bir değişikliğe gidip yepyeni bir modelle yola çıkılması gerekiyor. İlaç yokluğu kabul edilemez bir durum. Ama en azından kabul edilebilir seviyelere çekilebilir. İkincisi maalesef dünya üzerinde yepyeni tedavi yaklaşımları, yepyeni ilaç molekülleri keşfediliyor ve bunların yaklaşık yüzde 90’ı Türkiye'de ruhsatlandırılıyor. Yani Türk halkının kullanımına sunulmuyor. En büyük gerekçesi de bu fiyatlandırma politikaları. Örneğin; yeni bir ilaç molekülü bulunuyor. Amerika'da biri ya da Almanya'da bir ilaç şirketi diyabet hastalarında kullanılıyor ve yan etkileri diğer ilaçlara göre daha az. Ya da ilacı günde iki defa kullanmak yerine haftada bir sefer kullanarak aynı tedavi olabilecek şekilde yeni ilaç molekülleri geliştiriliyor ve bu ilaç molekülleri maalesef Türkiye'de ruhsat almıyor. Yani Türk halkı bu rahatsızlıklarda yeni bulunan ilaçlara ulaşamıyor. Yetmiyor gibi mevcutta Türkiye'de ruhsatı olan ilaçlar da artık Türkiye'den yavaş yavaş çekilme gayreti içerisindeler. En azından bu fiyatlanma politikasında değişikliğe gidilirse bu sorunlar da yavaş yavaş çözülecektir diye düşünüyorum.
“İlaç yokluğu sorgulanmıyor, ilacı nereden bulurum sorgulanıyor”
Ayrıca geçtiğimiz günlerde bakanlık bir açıklama yaptı. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu bulunamayan ilaçlarla ilgili bir ihbar hattı gibi bir yöntem sundu. “Bulamadığınız ilaçlar olursa bunu bize bildirin, biz bu konuda destek sağlayalım” gibi bir ihbar hattından bahsedildi. Burada aslında vatandaşların sorması gereken şeyin “böyle bir ihbar hattına neden gerek duyuldu?” olması gerektiğini düşünüyorum. Yani neden ilaç yokluğu sorgulanmıyor da ilacı nerede bulurum sorgulanıyor? Bizim sorgulamamız gereken taraf “neden ilaçları yok?” olmalı. Bizim bunu sorgulamamız gerekirken biz maalesef ilacın olmayışını normalleştirmiş durumdayız. “Nasıl bulabiliriz?”in çözümünü üretmeye çalışıyoruz. Bu konuda da bu noktaya dikkat çekmek istiyoruz.
“Grip aşısı tedarik tarafında sorunlar yaşadık”
-Türkiye’de grip salgını mevcuttu ve ardı arkası kesilmeyen hastalıklar meydana geldi. Bu doğrultuda da grip aşılarının yetersizliği ya da yokluğunun yaşandığı iddiaları gündeme geldi. Grip aşılarında ve salgın hastalıklarında niçin böyle bir sorun meydana geldi?
Grip aşıları konusunda yine bu sezonda çok ciddi sorun yaşadık. Hala daha grip aşısı vurulabilecek sezon içerisinde olsak da gribi önlemek amacıyla aşıları kış gelmeden yani grip salgınları başlamadan önce aşılama yapılması lazım. Ama maalesef bu senede ülkemize yeterli miktarda grip aşısı girişi olmadı ya da giriş olsa bile geç giriş olduğu için tam verim alınamadı. Yani gribe yakalandıktan sonra da artık grip aşısı vurulmanın da bir noktadan sonra çok da bir mantığı kalmıyor. Onun için grip aşısı işini bizim Eylül ayında Ekim ayında halletmemiz gerekiyordu. Ama grip aşısı tedarik tarafında sorunlar yaşadık. Yani çok az miktarda ürünler geldi. Parça parça geldi. Bu noktada sorun yaşadık. Şu anda zaten grip aşıları yok maalesef.
