Karacahisar Kalesi Eskişehir'e yaklaşık 7 kilometre uzaktıkla, Odunpazarı'nın Karacaşehir Mahallesi yakınlarında bulunuyor. Deniz seviyesinden 1010 metre yükseklikte konumlanan kale, çevresine tepeden bakan bir plato üzerinde yer alıyor.
Kalenin ilk yapımı bir Bizans yerleşimi olarak gerçekleşti. Anadolu'da 7. ve 8. yüzyıllarda Pers ve Arap akınlarına karşı geliştirilen "kastron" yani "kale kent" tipolojisinin tipik bir örneği olan yapı, hem askeri bir üs hem de korunaklı yaşam alanı işlevi gördü. Yüksek bir platonun üzerine kurulması, kaleye geniş bir görüş açısı ve doğal savunma avantajı kazandırdı.
ANADOLU SELÇUKLU SINIRI KARACAHİSAR'A KADAR UZANIYORDU
Bizans döneminde Karacahisar, Anadolu Selçuklu Devleti'nin sınırının dayandığı son nokta konumundaydı. Bölgedeki diğer Bizans yöneticileri gibi Selçuklulara vergi ödüyor, bu yolla iki taraf arasındaki barış uzun yıllar korundu.
Dengenin değişmeye başladığı dönem, Ertuğrul Gazi'nin maiyetiyle birlikte bölgeye yerleşmesine denk düştü. I. Alaeddin Keykubat'ın Eskişehir'in adını "Sultanönü" olarak değiştirip Ertuğrul Gazi'ye vermesi, bölgenin Türk yurdu haline gelmesindeki ilk büyük adım oldu.
1288'DE OSMAN BEY KALEYİ KUŞATTI
30 yaşına geldiğinde Osman Bey, babası Ertuğrul Gazi'nin ölümü üzerine 1281'de aşiretin başına geçti. Söğüt ve Domaniç dolaylarında giderek güçlenen Osman Bey, 1284'te Kulaca Hisar'ı alarak fetihler sürecini başlattı.
Osman Bey'in bölgedeki yükselişi, çevre tekfurları tedirgin etti. Karacahisar Tekfuru'nun önderliğinde kurulan ittifakı haber alan Osman Bey, harekete geçti ve 1288'de Karacahisar Kalesi'ni kuşattı. Kalenin ele geçirilmesi yalnızca bir askeri zafer olmakla kalmadı; bölgedeki güç dengesini kalıcı olarak değiştirdi. Söğüt ve Domaniç dolaylarında yaşayan Osman Bey, fetihten sonra maiyetiyle birlikte Eskişehir'e yerleşti. Kalenin eteklerindeki yerleşim yeri "Karacaşehir" adıyla anılmaya başlandı.
KARACAHİSAR OSMANLI'NIN İLK HUTBESİNE EV SAHİPLİĞİ YAPTI
Karacahisar Kalesi'nin tarihteki asıl özel yeri, 1299 yılında burada yaşanan gelişmelerle şekillendi. Aşıkpaşazade, Neşri, Oruç Bey ve Hoca Sadeddin Efendi gibi dönemi anlatan kişilerin aktardığı bilgilere göre devlet olmanın temel göstergeleri ilk kez bu kalede gerçekleştirildi.
| İlk | Yıl | Kişi |
|---|---|---|
| İlk Hutbe | 1299 | Dursun Fakih |
| İlk Sikke | 1299 | Osman Gazi adına |
| İlk Kadı | 1299 | Dursun Fakih |
| İlk Subaşı | – | Gündüz Alp |
| İlk Pazar ve Vergi | – | – |
Kalenin yönetimi daha sonra Orhan Gazi'ye devredildi. Bu nedenle bazı tarihçiler, "Osmanlı Devleti'nin nerede kurulduğu" tartışmasında Karacahisar'ı merkeze koyuyor. Bilimsel literatürde kalenin "Osmanlı'nın bağımsızlığını ilan ettiği yer" olarak nitelendirilmesinin nedeni de bu.
60 BİN METREKARELİK ALANDA ASİMETRİK MİMARİ
Karacahisar Kalesi, surlarla çevrili olarak, yaklaşık 60 bin metrekarelik bir alanı kaplıyor. Kalenin iç sur duvarıyla iki ana bölüme ayrıldığı ve kurulduğu platonun doğal sınırlarına bağlı olarak asimetrik bir plana sahip olduğu, yapılan bilimsel çalışmalarla ortaya konuldu.
Sur duvarlarının büyük bölümü moloz taşla inşa edildi. Ancak giriş cephesi farklı bir teknik göze çarpıyor. Burada büyük kesme taşlar ve tuğlalar almaşık düzende, özenli bir işçilikle kullanıldı. Kalenin batı kesiminde ana giriş kapısına paralel uzanan bir iç sur duvarı bulunuyor. Bu sura ait bir kapı ile kapının iki yanında yarım daire ve dar oval planlı iki kule yer alıyor.
800 YIL BOYUNCA KULLANILDI
Arkeolojik çalışmalar kalenin 7. yüzyılın başlarından 15. yüzyılın ikinci yarısına kadar yaklaşık 800 yıl boyunca aralıklı da olsa kesintisiz bir yerleşime sahne olduğunu gösteriyor. Bu süre içinde Bizans, Anadolu Selçuklu, Osmanlı Beyliği ve Erken Osmanlı dönemlerine ait izler taşıyor.
Fatih Sultan Mehmet döneminde kale içindeki yerleşimin aşağıya, ovaya taşındığı biliniyor. Bu dönemden itibaren kale içi yerleşim sona erdi ve Karacahisar yalnızca arkeolojik ve tarihi bir miras olarak varlığını sürdürdü.
OSMANLI'NIN KURULUŞUNA IŞIK TUTUYOR
Tarihçiler, Osmanlı'nın kuruluş dönemine ait yazılı belgelerin son derece sınırlı olmasını "kuruluş sorunu" olarak isimlendiriyor Karacahisar Kalesi bu döneme ışık tutan yapılar arasında yer alıyor. Osmanlı tarihinin kuruluştan ancak 150 yıl sonra yazılmaya başlanması, 14. yüzyıl Osmanlı tarihine ilişkin pek çok sorunun cevapsız kalmasına yol açtı.
Karacahisar Kalesi tam da bu noktada öne çıkıyor. Osmanlı arkeolojisinde Türkiye'de yapılan az sayıdaki kazılardan biri olarak, yazılı belgelerin yetersiz kaldığı bu döneme ışık tutma potansiyeli taşıyor. Kale ayrıca Bizans kroniklerinde geçen Dorylaion Kalesi'nin gerçekte Şarhöyük yerine Karacahisar olabileceği yönündeki tartışmayla da güncelliğini koruyor.
BİLİMSEL ÇALIŞMALAR 1999'DAN BU YANA SÜRÜYOR
Karacahisar Kalesi'nde sistematik bilimsel araştırmalar, Osmanlı Beyliği'nin kuruluşunun 700. yılına denk gelen 1999 yılında, ünlü tarihçi Prof. Dr. Halil İnalcık'ın öncülüğünde yüzey araştırması olarak başladı. Çalışmalar 2000 yılından itibaren Anadolu Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Parman tarafından kazı niteliğiyle sürdürüldü.
Çalışmalar bugün Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Anadolu Üniversitesi iş birliğinde, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında 12 ay kesintisiz statüde sürdürülüyor.
Buna karşın kalenin yalnızca sınırlı bir bölümünde kazı yapılabildi.
ZİYARETÇİLERİN İLGİSİ ARTIYOR
Son yıllarda televizyon dizilerinde adının sıkça geçmesiyle Karacahisar Kalesi, tarih meraklılarının yanı sıra geniş bir kitlenin de gündemine girdi. Eskişehir kültür turizminin başlıca duraklarından biri olan gelen kale, kazıların durumu uygun olduğu dönemlerde ziyaretçilere açılıyor.
Kazı ekibinin önümüzdeki dönem için iki temel hedefi bulunuyor. Birincisi, çalışmaların tamamlanarak restorasyon ve koruma sürecinin başlatılması, ardından kalenin bütünüyle turizme kazandırılması. İkincisi ise 1299 kuruluş süreci ile Karacahisar arasındaki ilişkinin bilimsel ortamla eş zamanlı olarak toplumsal düzeyde de farkındalık kazanması.
KARACAHİSAR'A NASIL GİDİLİR?
Karacahisar Kalesi'ne ulaşım hem özel araç hem de toplu taşıma ile mümkün. Eskişehir'de çarşıdan özel araçla yaklaşık 15 dakikalık bir yolculuk yeterli oluyor. Toplu taşıma kullanmak isteyen kişiler içinse, Odunpazarı'ndan Karacaşehir Mahallesi'ne kalkan otobüslerinden yararlanabiliyor.
