Tepebaşı'na bağlı Uludere köyü, Osmanlı tahrir defterlerine "Kelb-burnu" adıyla geçen ve Ahi şeyhi Şeyh Süleyman ile öğrencisi Şeyh Edebali'yi ağırlayan bir yerleşim. Roma ve Bizans döneminden kalma sütunlar, türbeler, tarihi bir çeşme ve Selçuklu izleri, yüzyıllara yayılan zengin bir geçmişi gözler önüne seriyor.
YÜZYILLARA UZANAN KÖY
Eskişehir'in Tepebaşı ilçesine bağlı Uludere Mahallesi, küçük bir köy olmasına rağmen yüzyıllara uzanan tarihiyle dikkat çekiyor. Dağ eteklerine kurulan köy, tarihi yapıları ve doğal kaynaklarıyla adeta açık hava müzesi görünümünde. Köyün geçmişi, Selçuklu ve erken Osmanlı dönemine kadar iniyor. Bugün ise hem tarihi dokusu hem de süren kırsal yaşamıyla öne çıkıyor.
"İT BURNU" ADI NEREDEN GELİYOR?
Köyün geçmişi, Anadolu'nun Türkleşme sürecine kadar uzanıyor. Anlatılanlara göre Uludere'nin tarihi, 1071 Malazgirt Zaferi sonrasına dayanıyor. O dönemde köyün doğusunda Müslümanların, batısında ise Rumların yaşadığı aktarılıyor. Köy, Osmanlı tahrir defterlerinde "Kelb-burnu" adıyla kaydedildi. Halk arasında zamanla "İt Burnu" olarak anılan ismin, bir rivayete göre bölgede bolca yetişen kuşburnu bitkisiyle ilişkilendirildiği belirtiliyor. Köyün bugünkü adı ise Uludere olarak biliniyor.
ŞEYH EDEBALİ'NİN HOCASI ŞEYH SÜLEYMAN
Köyün en önemli manevi değeri, 13. yüzyılda yaşamış Şeyh Süleyman'a ait türbe. Ahi geleneğinin önemli isimlerinden olan Şeyh Süleyman, Osmanlı'nın manevi kurucularından kabul edilen Şeyh Edebali'nin hocası olarak biliniyor. Kaynaklara göre Şeyh Edebali, Bilecik bölgesine geçmeden önce bu köyde uzun yıllar Şeyh Süleyman'ın yanında yetişti. Şeyh Süleyman'ın türbesi, köydeki Ahi tekkesinin yakınında yer alıyor. Türbe, her yıl düzenlenen anma etkinlikleriyle de ziyaretçi ağırlıyor.
RİVAYETLERE KONU OLAN ÇEŞME
Köyün manevi dokusunu güçlendiren bir başka değer, tarihi bir çeşme. "Ünlü Pınar" olarak bilinen dört oluklu çeşme, köyde hâlâ aktif biçimde akmayı sürdürüyor. Rivayete göre Osman Gazi, Şeyh Edebali'nin kızıyla evlenirken ayaklarını bu çeşmede yıkadı. Söz konusu anlatı, çeşmeye köy için ayrı bir anlam kazandırıyor. Su kaynakları bakımından zengin olan köyde çeşme, geçmişten bugüne taşınan canlı bir miras olarak görülüyor.
TÜRBELER VE ANTİK KALINTILAR
Uludere, yüzeyinde tarihin farklı katmanlarını barındırıyor. Köye gelen ilk öncülerin şehit düştüğü alanda yer alan Seydi Kılavuzlar Türbesi, 2022'de Eskişehir Valiliği'nce özgün biçimiyle yenilendi. Türbenin çevresinde, mezar taşlarında ve köyün farklı köşelerinde Roma ile Bizans çağından kalma sütunlar, haç işaretleri ve oymalı taşlar göze çarpıyor. Söz konusu parçalar, sonraki yapılarda devşirme malzeme olarak kullanılmış. Bütün bu kalıntılar, köyün antik dönemlere uzanan geçmişine işaret ediyor.
YIKILAN SELÇUKLU MİRASI ALAADDİN CAMİİ
Köyün tarihindeki dikkat çekici kayıplardan biri de bir cami oldu. Kaynaklarda ve cami beratlarında, Anadolu'daki üç Alaaddin Camii'nden birinin Uludere'de yapıldığı belirtiliyor. Söz konusu yapının, Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad dönemine dayandığı aktarılıyor. Ancak tarihi cami yıkılarak yerine 1985'te yeni bir cami inşa edildi. Köyde, caminin tarihi önemini yaşatmak amacıyla isminin "Uludere Alaaddin Camii" olarak tescillenmesi yönünde yerel çağrılar dile getiriliyor.
TARİHİ ÇAMAŞIRHANE VE HARABE OKUL
Köyün gündelik hayatına tanıklık eden yapılar da ayakta. Kadınların toplanıp çamaşır yıkadığı, ortasında havuzu ve kenarlarında ocaklıkları bulunan eski taş çamaşırhane, köyde varlığını sürdürüyor. Buna karşılık, temellerinde antik eserlerin kullanıldığı söylenen köy ilkokulu bugün tamamen kapalı ve harabe durumda. Okulun bu hali, köyün çözüm bekleyen yerel sorunlarından biri olarak öne çıkıyor. Tarihi yapıların korunması, köy için önemli bir başlık olmayı sürdürüyor.
KÖYDE BUGÜN HAYAT NASIL?
Tarihi dokunun yanında Uludere'de üretim de devam ediyor. Köyde büyükbaş hayvancılık, arıcılık ve tarım faaliyetleri sürüyor. Tarımda patates, fasulye ve domates öne çıkan ürünler arasında yer alıyor. Bol su kaynakları, köydeki tarımsal üretimi destekliyor. Geçmişiyle ve bugünkü yaşamıyla Uludere, Eskişehir'in köyleri arasında özel bir yere sahip.
