Yargıtay, emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden bir boyacı ustasının açtığı hizmet tespit davasında son sözü söyledi. 2013 ile 2019 yılları arasında bir işyerinde kesintisiz çalışan emekli işçi, SGK kayıtlarında bazı aylarda yalnızca 10 gün çalıştığının beyan edildiğini fark etti. Gerçekte ayda 30 gün çalışmasına rağmen işverenin eksik bildirim yapması üzerine mahkemeye başvuran işçi, bildirilmeyen 325 günün SGK kayıtlarına işlenmesini talep etti.
İlk Derece Mahkemesi tanık beyanları ve deliller ışığında işçiyi haklı bularak 325 günün sisteme işlenmesine karar verdi. Ancak Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf), işçinin zaten emekli maaşı aldığını ve bu tespitin maaşını artırmayacağını gerekçe göstererek davayı usulden reddetti. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bu görüşe karşı çıkarak kararı bozdu, İstinaf Mahkemesi ise kararında direndi. Son noktayı Yargıtay Hukuk Genel Kurulu koyarak emekli işçiyi kesin olarak haklı buldu.
TÜİK'in açıkladığı yaşlı nüfus verileri, Yargıtay'ın bu emsal kararının Eskişehir için neden özellikle önemli olduğunu rakamlarla ortaya koyuyor. Eskişehir'in 925 bin 323 kişilik toplam nüfusunun 125 bin 842'sini 65 yaş ve üzeri vatandaşlar oluşturuyor. Yüzde 13,60'lık yaşlı nüfus oranı, yüzde 11,13 olan Türkiye ortalamasının belirgin şekilde üzerinde seyrediyor.
Bu emekli nüfusun önemli bir bölümü emekli maaşını desteklemek amacıyla çalışmaya devam ediyor. Organize Sanayi Bölgesi, esnaf yanı, inşaat sektörü ve hizmet sektöründe SGDP kapsamında çalışan binlerce emekli Eskişehirli, eksik gün bildirimi riskiyle karşı karşıya bulunuyor.
Emekli Çalışanların Yargıtay Kararına Göre Hakları Neler?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararının gerekçesinde, emekli çalışanların haklarına ilişkin dört temel ilke belirlendi:
- Sosyal güvenlik kişiye bağlı ve vazgeçilmez bir haktır. Sigortalı olmak sadece maaş almak anlamına gelmiyor. İster tüm sigorta kollarına ister sadece SGDP'ye tabi olsun, bu durum kamu düzenini ilgilendiren hukuki bir statü. Kişi bu haktan kendi isteğiyle bile vazgeçemiyor.
- İş kazası ve meslek hastalığı riski devam eder. Emekli çalışanın maaşının artmayacak olması, gün tespiti için engel oluşturmuyor. Bildirilmeyen dönemde işçi bir kaza geçirirse veya yıllar sonra o işten kaynaklı bir meslek hastalığına yakalanırsa, kayıtlı günleri hayati önem taşıyor.
- Kıdem ve ihbar tazminatı hesabını doğrudan etkiler. Hizmet tespiti yalnızca SGK emekliliği için değil, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti gibi haklar için de temel oluşturuyor. Bu alacaklar gerçek çalışma günleri üzerinden hesaplanıyor.
- Kayıt dışı çalışmaya yargı yoluyla onay verilemez. Emeklinin dava açma hakkının reddedilmesi, işverenlerin emekli personeli sigortasız veya eksik primle çalıştırmasına yargı eliyle davetiye çıkarmak anlamına gelecektir.
Eskişehir'deki Emekli Çalışanlar Hizmet Tespit Davası Nasıl Açabilir?
Eskişehir'de çalışmaya devam eden yaşlı nüfusun önemli bir kısmı için hizmet tespit davası artık net bir hukuki zemine oturuyor. Dava açmak isteyen emekli çalışanların izlemesi gereken adımlar şu şekilde:
Öncelikle e-Devlet üzerinden "4A Hizmet Dökümü" sorgulanarak SGK kayıtlarındaki gün sayıları ve prime esas kazanç tutarları kontrol edilmeli. Gerçek çalışma süreleriyle kayıtlar arasında tutarsızlık tespit edildiğinde Eskişehir İş Mahkemeleri'ne hizmet tespit davası açılabiliyor.
Davada en güçlü deliller arasında tanık beyanları, işyeri giriş-çıkış kayıtları, banka hesap hareketleri ve mesaj kayıtları yer alıyor. Hizmet tespit davalarında zamanaşımı süresi bulunmadığından geçmiş yıllara ait eksik bildirimler için de dava açılması mümkün. Eskişehir Barosu'na bağlı avukatlardan veya adli yardım bürolarından ücretsiz hukuki danışmanlık alınabileceği de unutulmamalı. Ayrıca ALO 170 SGK İletişim Merkezi üzerinden de bilgi edinilebiliyor.
İşverenler Eksik Gün Bildirimi Yaparsa Hangi Yaptırımlarla Karşılaşır?
Yargıtay'ın emsal kararı, işverenler açısından da güçlü bir uyarı niteliği taşıyor. Mahkeme kararıyla eksik günlerin tespiti halinde, bildirilmeyen dönemlere ait prim borçları gecikme zammıyla birlikte işverenden tahsil ediliyor. İdari para cezaları uygulanıyor ve işçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı gibi hakları gerçek çalışma süreleri üzerinden yeniden hesaplanıyor.
Özellikle Eskişehir gibi emekli çalışan nüfusun yoğun olduğu bir şehirde işverenlerin bildirim yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi her zamankinden daha önemli hale geldi. Her 7 kişiden birinin 65 yaş üstü olduğu ve her üç haneden birinde emekli yaşayan bir şehirde, eksik gün bildirimine yönelik hukuki farkındalığın artması işverenleri de daha dikkatli davranmaya yönlendirecek.
