Antalya'nın Elmalı ilçesine bağlı Eymir Mahallesi'nde şakayık üretimi son yıllarda altın çağını yaşarken çiçeğin asıl iklimsel ihtiyacı da yeniden konuşulur hale geldi. Renk, koku ve görselliğiyle düğün ve otel piyasasında aranan şakayık, sezon dönemlerinde yüzlerce kişiye istihdam sağlıyor. Bahçıvanların ortak görüşüne göre Eskişehir gibi sert kışı olan karasal iklim şehirleri, bu çiçek için doğal bir laboratuvar niteliği taşıyor.
Türkiye'de bazı çiçekleri koparmanın cezası bulunuyor. İşte liste...
ŞAKAYIK ÇİÇEĞİ NEDİR VE NEDEN BU KADAR DEĞERLİ?
Şakayık, bilimsel adıyla Paeonia, gösterişli ve büyük çiçek yapraklarıyla bilinen çok yıllık bir bitki olarak öne çıkıyor. Tek bir tomurcuktan çıkan iri ve katmerli çiçekleri, düğünden özel organizasyona uzanan geniş bir kullanım alanına hitap ediyor. Otellerin lobi düzenlemelerinde ve butik çiçekçilerin gözde çeşitleri arasında yer alıyor. Uzun ömürlü yapısı ve dayanıklılığı, çiçeğin pazardaki fiyatını da yukarı taşıyan başlıca etken arasında.
ELMALI'DA TANESİ 150 TL'YE ULAŞTI
Antalya Elmalı'daki üreticiler, şakayığın tanesini toptancıya 150 TL üzerinden satıyor. Büyükşehirlerden gelen sipariş trafiği her geçen yıl artıyor ve Eymir adresli çiçekler 81 ile yola çıkıyor. Otel zincirlerinden organizasyon firmalarına, çiçek sektörünün toptan müşterilerinden butik dükkanlara kadar geniş bir alıcı yelpazesi oluştu. Üreticiler sabahın ilk ışıklarıyla mesaiye başlıyor ve yoğun talebe yetişebilmek için ekip halinde çalışıyor.
EYMİR MAHALLESİNDE ÜRETİM HANGİ AŞAMADA?
Eymir Mahallesi, son yıllarda neredeyse bir bütün halinde renkli bir çiçek bahçesine dönüştü. Mahalledeki birçok aile, geçimini doğrudan şakayık üretiminden sağlıyor. Toplama, ayıklama, paketleme ve sevkiyat zincirinde aktif rol alan kadınlar ise aile bütçesine doğrudan katkı sunuyor. Üreticiler, Eymir şakayığının marka olma yolunda ilerlediğini ve desteklerin artmasıyla ihracat kapısının da aralanabileceğini söylüyor.
ESKİŞEHİR'İN KARASAL İKLİMİ ŞAKAYIK İÇİN NEDEN İDEAL?
Bahçıvanlık literatürüne göre şakayık, ilkbaharda gür ve gösterişli çiçek açabilmek için kışın uzun süreli ve dondurucu bir soğuklanma dönemine ihtiyaç duyuyor. Eskişehir'in karasal iklimi tam olarak bu döngüyü sağlıyor. Şehrin sert geçen kışları, bitkinin köklerinde gerekli enerji birikimini oluşturuyor. İlkbaharda ise topraktan çıkan sürgünler daha güçlü ve daha verimli oluyor.
ILIMAN İKLİMLERDE ÇİÇEK NEDEN AÇMIYOR?
Şakayığın paradoksal yanı da burada başlıyor. Akdeniz kıyıları gibi ılıman iklim kuşaklarında bitki yeterince üşümediği için soğuklanma süreci eksik kalıyor. Bunun sonucunda yapraklar çıksa bile tomurcuk açma süreci aksayabiliyor. Çoğu örnekte çiçeklenme zayıf gerçekleşiyor ya da hiç olmuyor. Sert kışın yokluğu, bitkinin biyolojik saatini şaşırtıyor.
| İklim Tipi | Şartlar | Çiçeklenme |
|---|---|---|
| Karasal (Eskişehir) | Uzun süreli ve dondurucu | Gür ve büyük |
| Ilıman (Akdeniz kıyısı) | Hafif ve kısa | Zayıf ya da hiç |
ESKİŞEHİR'DE NASIL YETİŞTİRİLİR?
Şakayık, ev içinde ya da küçük saksıda yetişmeye uygun değildir. Köklerin kışın soğuğu doğrudan hissetmesi, yazın ise serin kalması gerekiyor. Bu nedenle Eskişehir bahçelerinde toprağa doğrudan ekilmesi tavsiye ediliyor. Saksı kullanımında köklerin yeterince soğumaması ve yeterince serinleyememesi sorun çıkarıyor.
YAZ AYLARINDA HANGİ KONUM SEÇİLMELİ?
Şakayıklar günde 5 ile 6 saat arası güneş ışığını seviyor. Ancak Eskişehir'de yaz aylarındaki öğle güneşi kavurucu olabiliyor. Bu nedenle bahçede şu özellikleri taşıyan bir nokta tercih edilmesi öneriliyor:
- Sabah saatlerinde doğrudan güneş alabilen
- Öğleden sonra hafif gölgede kalan
- Yaprak döken bir ağacın altında konumlandırılan
- Hava sirkülasyonu olan açık alanlar
Karasal iklimde şakayıklar kış aylarında toprak üstündeki yapraklarını ve dallarını tamamen döküyor. Bitki dışarıdan bakıldığında kurumuş gibi görünebiliyor. Ancak bu görüntü ölüm anlamına gelmiyor. Kökler kış boyunca enerji depoluyor ve Nisan ayı civarında toprak altından yeni sürgünler veriyor. Üzerini örtmek ya da dondan korumak için ekstra önlem almak da gerekmiyor.
HANGİ TOPRAK ŞAKAYIK İÇİN UYGUN?
Toprak seçimi, şakayık yetiştiriciliğinin en kritik basamağı olarak öne çıkıyor. Killi ve çamur kıvamında su tutan topraklar bitki için olumsuz koşul yaratıyor. Köklerin çürümemesi için drenajı yüksek bir toprak şart. İdeal toprak özellikleri şu şekilde sıralanıyor:
- Drenajı yüksek olmalı
- Humus bakımından zengin olmalı
- Hafif asidik ya da nötr pH değerinde olmalı
- Suyu iyi süzmeli, gölet oluşturmamalı
ESKİŞEHİR ŞAKAYIK ÜRETİMİNDE NE KADAR POTANSİYEL TAŞIYOR?
Eskişehir, karasal iklimi ve geniş bahçe alanlarıyla şakayık üretimi için elverişli bir coğrafyaya sahip. Bahçesinde tek tek dekoratif amaçla yetiştiren kullanıcıların yanı sıra küçük ölçekli üretim deneyen girişimciler de söz konusu olabiliyor. Antalya'daki Eymir örneği, sert kışı olmayan bir coğrafyada bile bu çiçeğin marka değerine ulaşabildiğini ortaya koyuyor. Karasal iklim avantajını arkasına alabilen bir Eskişehir üreticisi için pazarın büyük şehir taleplerine yetişmesi mümkün görünüyor.
