Devlet kurumlarının mal, hizmet ve inşaat tedariki için imzaladığı sözleşmelerin yıllık toplamı, Kamu İhale Kurumu'nun yayımladığı 12 aylık izleme bülteninde açıklandı. Buna göre geçen yılın faturası 3 trilyon 230 milyar 125 milyon lira düzeyinde gerçekleşerek bugüne kadarki en yüksek seviyeye ulaştı.
Toplamın dağılımında üç ana kanal öne çıkıyor:
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamı: 2 trilyon 448 milyar TL (yüzde 75,8)
- İstisna kapsamındaki alımlar: 477 milyar TL (yüzde 14,8)
- Doğrudan temin: 305 milyar TL (yüzde 9,4)
Kaç ihale yapıldı, kaç sözleşme imzalandı?
Sayısal tarafta tablo şöyle: Yıl boyunca ana mevzuat çerçevesinde 62 bin 49, istisna statüsünde 18 bin 671 olmak üzere 80 bin 720 ihaleye çıkıldı. İmzalanan kontrat sayısı 156 bin 490'a ulaşırken, alım yapan kurum ve idarelerin sayısı 9 bin 270 olarak listelendi. Kaba bir hesapla, her sözleşmenin ortalama büyüklüğü 20 milyon liranın üzerinde gerçekleşti.
Harcamalarda hangi kalem başı çekiyor?
Tür bazında sıralamanın tepesinde inşaat sektörü var:
- Yapım işleri: 1 trilyon 739 milyar TL (yüzde 71)
- Hizmet alımları: 407 milyar TL (yüzde 16,6)
- Mal alımları: 294 milyar TL (yüzde 12)
Tablo, devlet harcamalarında altyapı ve üstyapı projelerinin belirleyiciliğini sürdürdüğünü gösteriyor.
Pazarlık usulünün payı neden dikkat çekiyor?
Usul tercihlerine bakıldığında, tutar üzerinden hesaplanan dağılımda açık ihalenin payı yüzde 61,9'da kaldı. Rekabetin sınırlı olduğu pazarlık yönteminin payı yüzde 37,2'ye, parasal karşılığı ise 911,3 milyar liraya ulaştı.
Pazarlık kaleminin neredeyse tamamı tek bir maddeden geçti: İdarelere ilan yapmadan, davet ettiği isteklilerle ihale yapma imkanı tanıyan 21/b. Bu madde üzerinden bağıtlanan alımların tutarı 869,6 milyar lira olarak hesaplandı; bu rakam, pazarlıkla yapılan tüm alımların yüzde 95'inden fazlasına karşılık geliyor. Madde; doğal afet, salgın hastalık ve öngörülemeyen acil durumlar gibi gerekçelerle kullanılabiliyor.
Doğrudan temin hangi alımlarda kullanıldı?
İlan, teminat ve komisyon kurma zorunluluğu bulunmayan doğrudan temin kanalında yıllık hacim 305 milyar lirayı aştı. Bültende bu kanaldaki harcamaların ağırlıklı bölümünün mal ve hizmet kalemlerinden oluştuğu kaydedildi. Doğrudan temin, parasal limitlerin altında kalan küçük ölçekli alımlar ile tekel niteliğindeki ihtiyaçlarda kullanılabiliyor.
Açık ihale, pazarlık ve doğrudan temin arasındaki fark ne?
Mevzuat üç temel satın alma yolunu farklı kurallara bağlıyor. Açık ihalede süreç kamuya ilan ediliyor ve şartları taşıyan her firma teklif sunabiliyor; rekabetin en geniş olduğu model bu. Pazarlıkta idare, belirli koşulların varlığında sınırlı sayıda istekliyle masaya oturabiliyor ve kimi durumlarda ilan yükümlülüğü ortadan kalkıyor. Doğrudan teminde ise ihale komisyonu kurulmadan, piyasa araştırmasıyla alım tamamlanabiliyor. Yöntem seçimi, hem sürecin hızını hem de rekabet düzeyini doğrudan belirliyor.
İzleme raporu hangi verilere dayanıyor?
İzleme bültenleri, elektronik ihale platformuna giren veriler üzerinden derleniyor ve yılda dört kez kamuoyuyla paylaşılıyor. On iki aylık nüsha, yılın tamamını kapsadığı için bütçe gerçekleşmeleriyle birlikte okunabilen en kapsamlı belge niteliği taşıyor. Raporlarda usul dağılımının yanı sıra idare türlerine, sektörlere ve sözleşme büyüklüklerine ilişkin kırılımlar da yer alıyor.
