Türkiye'nin yapı sektöründe karbon ayak izini azaltmaya yönelik yeni bir mevzuat paketi hayata geçirildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan iki ayrı düzenleme, büyük ölçekli yapıların hem inşaat hem işletme sürecinde sera gazı performansını ölçmeyi amaçlıyor. 2053 yılı için belirlenen net sıfır emisyon hedefi, yeni belge ve denetim sisteminin temel referansı olarak öne çıkıyor. Düzenleme, 1 Ocak 2027'den itibaren yapı ruhsatı alacak büyük binalar için yeni belge zorunluluklarını uygulamaya alıyor.
YENİ YEŞİL BİNA DÜZENLEMESİ NEYİ DEĞİŞTİRİYOR?
Resmi Gazete'de yayımlanan iki ayrı düzenleme, yapı sektörünün karbon performansını ölçen mevzuatı yeniden şekillendirdi. İlk düzenleme Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği üzerinde yapıldı. İkincisi ise Enerji Kimlik Belgesi Uzmanlarının Eğitim ve Denetimlerine Dair Tebliğ'i kapsadı. İki mevzuat birlikte hem belge zorunluluklarını hem de bu belgeleri düzenleyecek uzmanların yetki kurallarını yeniliyor.
HANGİ BİNALAR YENİ KURALLARIN KAPSAMINDA OLACAK?
Yeni belge zorunlulukları, 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren yapı ruhsatı alacak ve inşaat alanı 10 bin metrekareyi aşan yapılarda uygulanacak. Bu eşik altındaki binalar düzenlemenin doğrudan kapsamı dışında kalıyor. 10 bin metrekare üstündeki binalar, yapı kullanma izin belgesi aşamasında hem Enerji Kimlik Belgesi'ni hem de Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi'ni ilgili idareye sunmak zorunda olacak.
BİNA YAŞAM DÖNGÜSÜ ANALİZİ BELGESİ NEDİR?
Düzenlemenin yeni getirdiği belgelerden biri olan Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi, yapının yalnızca enerji tüketim aşamasını değil, hammaddeden yıkıma kadar uzanan tüm yaşam evrelerini ölçüyor. Belge, yapının doğaya saldığı toplam sera gazını gösteren kapsamlı bir karbon raporu olarak öne çıkıyor. Bu sayede inşaat öncesi ve sonrasındaki tüm aşamalar karbon hesabına dahil edilmiş oluyor.
ANALİZ HANGİ SÜREÇLERİ KAPSIYOR?
Yaşam döngüsü analizi, yapının uzun ömrü boyunca ortaya çıkacak emisyonları kalem kalem hesaplıyor. Hesaplama kapsamına alınan başlıca süreçler şu şekilde sıralanıyor:
- Hammadde temini
- Nakliye süreçleri
- İnşaat aşaması
- Kullanım ve işletme
- Bakım, onarım, değişim, yenileme ve tadilat
- Yıkım
- Atık işleme ve bertaraf
- Varsa yeniden kullanım, geri kazanım ve enerji ihracı
Tüm bu kalemlerin toplam sera gazı etkisi, tek bir analizde birleştirilerek belge formatında ortaya konulacak.
ANALİZLER HANGİ SİSTEM ÜZERİNDEN YAPILACAK?
Hesaplama süreci, BEP-TR adı verilen ulusal değerlendirme sistemi üzerinden işleyecek. Bu platform, binalarda enerji performansı verilerinin merkezi bir altyapıda toplanmasını sağlıyor. Yaşam döngüsü analizine ait verilerin de aynı sistem içinde işlenmesi öngörülüyor. Belge düzenleme yetkisi yalnızca yetkili Enerji Kimlik Belgesi Uzmanlarına verildi.
DÜŞÜK KARBONLU BİNA BELGESİ HANGİ BİNALARA VERİLECEK?
Yönetmelikle birlikte sera gazı emisyonu düşük yapılar için yeni bir tescil aracı oluşturuldu. Düşük Karbonlu Bina Belgesi'ni almak isteyen yapıların belirli kriterleri karşılaması gerekiyor. Buna göre Enerji Kimlik Belgesi'nde sera gazı emisyon sınıfı en az "B", enerji performans sınıfı ise en az "C" düzeyinde olan binalar bu belge hakkını elde edecek.
BAKAN MURAT KURUM AÇIKLAMA YAPTI
Düzenlemeye ilişkin değerlendirmeyi sosyal medya hesabından paylaşan Bakan Murat Kurum, "Çevre dostu yapılaşmayı yaygınlaştıracak düzenlememiz yayımlandı. 1 Ocak 2027'den itibaren 10 bin metrekare ve üzeri yeni binalarda, Enerji Kimlik Belgesi, Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi'ni devreye alıyoruz. Sera gazı emisyonu düşük olan binalar için Düşük Karbonlu Bina Belgesi uygulaması getiriyoruz" ifadelerini kullandı.
ENERJİ KİMLİK BELGESİ UZMANLARI İÇİN HANGİ KURALLAR GELDİ?
İkinci düzenleme yeni belgeleri düzenleyecek uzmanları doğrudan kapsadı. Tebliğdeki değişiklikle uzmanların görev alanı genişletildi. Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi ile Düşük Karbonlu Bina Belgesi'ni de hazırlayabilmeleri için ek yetki çerçevesi belirlendi. Uzmanlık eğitim süreleri artırıldı; sınav ve denetim mekanizmaları yeniden düzenlendi.
MEVCUT YETKİLENDİRİLMİŞ UZMANLARIN HAKLARI NE OLACAK?
Halihazırda Enerji Kimlik Belgesi düzenleme yetkisine sahip uzmanlar açısından geçiş hükümleri belirlendi. Bu uzmanların mevcut hakları, yetki süresinin bitimine kadar korunacak. Süresi dolan uzmanlar, bakanlığın belirleyeceği yeni eğitim programına katılarak sınava girecek ve yetkilerini yenileyebilecek. Yeni belgelerin düzenlenmesi için tüm uzmanların güncel programa uyum sağlaması gerekecek.
2053 NET SIFIR EMİSYON HEDEFİ
Hayata geçirilen düzenlemeler, Türkiye'nin 2053 için ilan ettiği net sıfır emisyon hedefiyle doğrudan bağlantılı olarak kurgulandı. Yapı sektörü, küresel sera gazı emisyonlarının önemli bir kısmından sorumlu kabul ediliyor. Bu çerçevede büyük ölçekli yapılarda karbon performansının belgelenmesi, ulusal iklim politikasının somut araçlarından biri haline getirildi. Düzenlemeyle birlikte yapı sektöründe karbon ölçümünün standart hale gelmesi öngörülüyor.
