Genç İstihdam Hamlesi Ne Getiriyor?
Türkiye’de ev gençlerini çalışma hayatına katmak için hükümet yeni bir destek planı hazırlıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve AK Parti grubu birlikte bir çalışma yapıyor. Bu çalışma yasa teklifi olacak ve Mayıs ayında Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulacak.
"Genç İstihdam Hamlesi" adıyla hazırlanan taslak İşsizlik Sigortası Kanunu'nda değişiklik öngörüyor. Düzenlemeye göre İŞKUR'a kayıtlı gençleri işe alan özel sektör işverenlerine devlet tarafından çifte destek sağlanacak. İşe alınan gençlerin ilk 6 aylık ücreti ve 18 aya kadar SGK prim desteği İşsizlik Fonu'ndan karşılanacak.
Destekten yararlanacak gençlerin İŞKUR'a kayıtlı olması ve 18 yaşını doldurmuş ancak 25 yaşını geçmemiş olması gerekiyor. Uzun vadeli sigorta kollarından 90 günden fazla sigortalılığı olanlar, yükseköğretim öğrencileri, yabancılar ve yurt dışında çalışanlar kapsam dışında kalacak. Desteğin ilk aşamada imalat sektöründeki özel sektör iş yerleri için uygulanması hedefleniyor.
Türkiye'de Kaç Genç Ne Eğitimde Ne İstihdamda?
Düzenlemenin arkasında yer alan tabloya bakınca sayılar hemen göze çarpıyor. OECD ve TEDMEM'in "Bir Bakışta Eğitim 2025" verilerine göre Türkiye'de 18 ile 24 yaş arasındaki gençlerin yüzde 31,3'ü ne eğitimde ne istihdamda. OECD ortalaması yüzde 14,1. Türkiye bu oranla OECD ülkeleri arasında en kötü performansı gösteren ülkelerden biri konumunda.
Cinsiyet ayrımı tablonun anlaşılmasını zorlaştırıyor. Kadınlarda NEET oranı yüzde 41,6. Erkeklerde NEET oranı yüzde 22,1. Genç kadınların neredeyse yarıya yakını ne okula gidiyor ne de çalışıyor.
TÜİK'in 15 ile 24 yaş arasını kapsayan dar kesit verisinde ise NEET oranı 2025 ilk çeyrekte yüzde 22,9 olarak gerçekleşti. Erkeklerde oran yüzde 16,1. Kadınlarda oran yüzde 30,2. Türkiye bu oranla AB ülkeleri arasında birinci sırada yer alıyor.
Hükümetin düzenlemede "yaklaşık 5 milyon" olarak ifade ettiği hedef kitle aslında 15 ile 29 yaş arasındaki geniş NEET nüfusunu kapsıyor. Ekonomist Alaattin Aktaş'ın TÜİK 2025 dördüncü çeyrek mikroverilerinden çıkardığı hesaplamaya göre 15 ile 34 yaş arasında eğitimde ve istihdamda olmayan genç sayısı 6,5 milyona ulaşıyor.
Genç İşsizlik Oranı Ne Kadar NEET oranının yanı sıra genç işsizlik rakamları da durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. TÜİK'in Mart 2026 verilerine göre 15 ile 24 yaş arasındaki genç işsizlik oranı yüzde 15,3 seviyesinde bulunuyor. Erkeklerde bu oran yüzde 12,8. Kadınlarda oran yüzde 20,4.
Manşet işsizlik oranının ötesine bakıldığında tablo daha da karanlık. Mart 2026'da genel atıl işgücü oranı yüzde 31,5'e yükseldi. Bu oran 2014'ten bu yana en yüksek seviye. Manşet işsizlikle geniş tanımlı işsizlik arasındaki fark 23 puana ulaşarak rekor kırdı.
Üniversiteden yeni çıkan gençlerin durumu da ortada. 24 yaş altı üniversite mezunları arasında 378 bin işsiz var ve bunların 267 bini kadın. Üniversite mezunu gençlerde işsizlik yüzde 30 bandına dayanmış durumda. Diploma almak tek başına istihdam garantisi olmaktan çıkmış görünüyor.
İşsizlik Fonu Bu Yükü Kaldırabilir mi?
Genç İstihdam Hamlesi'nin finansmanı İşsizlik Fonu'ndan karşılanacak. Peki fonun mevcut durumu bu ek yükü taşımaya uygun mu?
İşsizlik Sigortası Fonu 2025’te yüzde 75 artış gösterdi ve 628,5 milyar TL oldu. Bu sayı Cumhuriyet döneminin en yüksek düzeyi. Fon varlığının büyük kısmı devlet tahvilinde, kalanı mevduatta değerlendiriliyor.
Ama fonun parayı ne şekilde harcadığına bakınca ortaya tuhaf bir durum çıkıyor. 2025 yılında fondan işsizlere 80,65 milyar TL ödenirken teşvik ve desteklere 97,23 milyar TL, aktif işgücü programlarına 43,76 milyar TL, işbaşı eğitim programlarına ise 29,08 milyar TL aktarıldı. Fonun yarısından fazlası zaten işsizlik maaşı dışındaki kalemlere gidiyor. Üstelik hükümetin GÜÇ Programı için 445,1 milyar TL kaynak ayrıldığı düşünüldüğünde fonun üzerindeki baskı artmaya devam edecek.
Bu tabloya bir de 1 Mayıs 2026 itibarıyla yapılan değişiklik ekleniyor. Devletin İşsizlik Fonu'na olan katkı payı yüzde 1'den yüzde 0,5'e indirildi. İşçi payı yüzde 1, işveren payı yüzde 2 olarak korunurken devlet kendi payını yarıya çekti. Ekonomistler, bu karar fonun büyümesini yavaşlatır ve zamanla destek programları için baskı yaratır diyor.
Bu çelişki hemen dikkat çekiyor. Devlet bir yandan fondan finanse edilecek yeni istihdam programları açıklarken öte yandan fona olan kendi katkısını azaltıyor.
Benzer Programlar Daha Önce Neden İşe Yaramadı?
Türkiye’de genç istihdamına destek için yapılan programlar uzun süredir var. İşbaşı Eğitim Programı 2008 yılından bu yana ana araç olarak kullanılıyor. Mevcut sistemde işverenler programa katılan gençlerin en az yüzde 50'sini program süresinin iki katı kadar süreyle istihdam etmek zorunda. İmalat sektöründe bu oran 1,5 kat olarak uygulanıyor. Taahhüdü yerine getirmeyen işverenler ödemeleri faiziyle iade ediyor ve 24 ay boyunca programdan yararlanamıyor.
Geçmiş dönemlerde uygulanan genç istihdam teşviklerinde de İşbaşı Eğitim Programı'nı tamamlayan 18 ile 29 yaş arası katılımcıyı 3 ay içinde işe alan işverenlere imalat sektöründe 42 aya kadar SGK işveren prim desteği sağlanıyordu.
Ancak 17 yıldır benzer mekanizmalar uygulanmasına rağmen sonuçlar tartışmalı. NEET oranı düşmedi, aksine yükselmeye devam etti. Türkiye hala AB ülkeleri arasında genç NEET oranında birinci sırada. Bu programların gerçekten kalıcı istihdam yaratıp yaratmadığı yoksa kısa süreli bir rahatlama mı sağladığı konusunda bağımsız etki değerlendirmesi yapılmamış olması başlı başına bir sorun.
Uzmanlar, etki analizi yapılmadan başlayan yeni programların pahalıya mal olabileceğini ve istenen sonucu vermeyebileceğini söylüyor.
GÜÇ Programı ile Bağlantısı Ne?
Genç İstihdam Hamlesi, hükümetin GÜÇ Programı'nda yer alıyor. GÜÇ Programı 5 alt programdan oluşuyor ve toplamda 445,1 milyar TL kaynak ayrıldı. Bu program, üç yıl içinde üç milyon gence iş vermek istiyor.
Programın bileşenleri arasında 800 bin öğrenciye staj desteği, 750 bin meslek lisesi öğrencisine "Geleceğim Meslekte" danışmanlığı, 450 bin gence NEET Uyum Programı ve Ulusal Staj Programı'nın İŞKUR'a devri yer alıyor. Ayrıca, aktif işgücü programlarına katılan işverenler stajyer alımında yüzde 10 oranında olacak.
Hedef 2026 ile 2028 Orta Vadeli Programı'ndaki yüzde 7,8 işsizlik oranının altına düşmek ve OECD'de yüzde 11,5 olan genç işsizliği daha aşağı çekmek olarak belirlendi. Ama bu hedefler, eski programlar nasıl çalışıyordu diye bakınca, tartışılır.
Eskişehir'de Bu Düzenleme Kimleri Etkileyecek?
Eskişehir, Türkiye'de birçok üniversiteye ev sahipliği yapıyor. Bu yüzden Eskişehir'de gençler için işe girme süreci kendine özgü işliyor. Şehirde Anadolu Üniversitesi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi ve Eskişehir Teknik Üniversitesi olmak üzere üç büyük üniversite bulunuyor. Örgün öğrenci sayısı 65 bini aşıyor ve bu rakam il nüfusunun yaklaşık yüzde 7'sine karşılık geliyor.
Eskişehir'de her sene binlerce öğrenci mezun oluyor. Üniversiteden işe başlamak zor. Türkiye genelinde 24 yaş altı üniversite mezunları arasında işsizlik yüzde 30 bandına dayanmış durumda. Bu tablo Eskişehir'deki mezunları doğrudan etkiliyor.
İl bazlı işsizlik verilerine bakıldığında Eskişehir üç yıldır Türkiye ortalamasının altında seyrediyor. 2024 yılında Türkiye genelinde işsizlik yüzde 8,7 iken Eskişehir'de yüzde 7,8 olarak gerçekleşti. Sanayi, hizmet ve eğitim sektörleri dengede olduğu için bu durum ortaya çıkıyor.
Ama geniş tanımlı işsizliğe bakınca işler değişiyor. Eskişehir'in dahil olduğu TR41 bölgesinde geniş tanımlı işsizlik açık işsizliğin 1,85 katı düzeyinde seyrediyor. Bu da şehirde görünenden çok daha fazla "gizli" işsizin bulunduğuna işaret ediyor.
Yeni düzenlemenin imalat sektörünü hedef alması Eskişehir OSB'deki firmalar açısından doğrudan fırsat yaratabilir. Şehirdeki organize sanayi bölgesinde faaliyet gösteren firmalar İŞKUR'a kayıtlı gençleri 6 ay boyunca devlet desteğiyle istihdam edebilecek. Ama düzenleme sadece imalat sektörünü kapsarsa, hizmetin çok olduğu şehirlerde etkisi az olur.
