Türkiye İstatistik Kurumu'nun açıkladığı 2025 Doğum İstatistikleri, Eskişehir'in nüfus dinamiklerinde belirgin bir dönüşümün sürdüğünü gözler önüne serdi. Üniversite kenti Eskişehir, hem düşük doğurganlık hızı hem de uzayan doğum aralığıyla raporun öne çıkan illeri arasında yer aldı. Türkiye geneli için tablo da benzer bir gerileme eğrisi gösterdi.
ESKİŞEHİR'DE DOĞURGANLIK HIZI HANGİ SEVİYEYE İNDİ?
Eskişehir, toplam doğurganlık hızında 1,11 çocukla 2025 yılının en düşük değerlerinden birine sahip oldu. Bu değer, nüfusun kendini yenileyebilmesi için gerekli 2,10 eşiğinin yarısının altında kaldı. Eskişehir, son dokuz yıldır 2,10 sınırını geçemeyen iller kuşağı içinde yer alıyor. Aynı kuşakta Türkiye genelinde 76 farklı il yer aldı.
ESKİŞEHİR HANGİ İLLERLE AYNI SIRADA YER ALDI?
Eskişehir, ülkenin doğurganlık tablosunda büyükşehirlerle birlikte alt sıralarda konumlandı. En düşük doğurganlık hızı 1,09 değeriyle Bartın'da kaydedildi. Onun ardındaki dört il, doğurganlığın gerilediği bölgelerin demografik karakteristiğini de yansıttı.
| Sıra | İl | Toplam Doğurganlık Hızı |
|---|---|---|
| 1 | Bartın | 1,09 |
| 2 | İzmir | 1,10 |
| 3 | Eskişehir | 1,11 |
| 3 | Ankara | 1,11 |
| 3 | Zonguldak | 1,11 |
ESKİŞEHİR'DE İKİ DOĞUM ARASI SÜRE 5,1 YILA ÇIKTI
Eskişehir, iki doğum arasındaki sürenin en uzun olduğu iller listesinde de yer aldı. Birinci doğumdan ikinci doğuma geçişte en uzun süre 5,5 yılla Kırklareli'nde ölçüldü. Bartın 5,2 yılla ikinci basamağa otururken Eskişehir, 5,1 yıl ortalamasıyla altı il ile aynı çizgiyi paylaştı. Söz konusu illerdeki gecikme, ülke ortalamasının üzerinde bir aralığa işaret etti.
| Sıra | İl | İki Doğum Arası Süre |
|---|---|---|
| 1 | Kırklareli | 5,5 yıl |
| 2 | Bartın | 5,2 yıl |
| 3 | Eskişehir | 5,1 yıl |
| 3 | Çanakkale | 5,1 yıl |
| 3 | Kütahya | 5,1 yıl |
| 3 | Bilecik | 5,1 yıl |
| 3 | Denizli | 5,1 yıl |
| 3 | Bolu | 5,1 yıl |
Türkiye geneli için iki doğum arasındaki ortalama süre 2020'de 4,6 yıl iken 2025'te 4,8 yıla uzadı. İlk doğumdan ikinci doğuma geçişte ülke ortalaması 4,3 yıl olarak kayda geçti. İkinciden üçüncüye geçişte ise süre 5,5 yıla yükseldi.
ESKİŞEHİR'DE EĞİTİM DÜZEYİ DOĞURGANLIĞI NASIL ETKİLİYOR?
Üç farklı devlet üniversitesine ev sahipliği yapan Eskişehir, yükseköğrenim oranıyla doğurganlık düşüklüğü arasındaki bağı ülke genelinden okumayı kolaylaştıran bir örnek oldu. TÜİK verilerinde annenin eğitim durumuna göre doğurganlık değerleri net biçimde ayrıştı. İlkokul mezunu annelerde toplam doğurganlık hızı 2,51 çocuk düzeyinde kalırken yükseköğretim mezunu annelerde aynı değer 1,24 çocuğa indi.
| Annenin Eğitim Düzeyi | Toplam Doğurganlık Hızı |
|---|---|
| İlkokul mezunu | 2,51 |
| Yükseköğretim mezunu | 1,24 |
Adres Kayıt Sistemi temelinde hazırlanan yeni kent-kır sınıflandırması, Eskişehir merkezinin yoğun kent kategorisinde konumlanmasına işaret ediyor. TÜİK'in verilerine göre yoğun kentlerde toplam doğurganlık hızı 1,33 çocuğa kadar gerilemiş durumda. Orta yoğun kentlerde bu değer 1,53 olurken kırsal nitelikli yerleşimlerde 1,75 çocuğa çıkıyor.
| Yerleşim Tipi | Toplam Doğurganlık Hızı |
|---|---|
| Kır | 1,75 |
| Orta yoğun kent | 1,53 |
| Yoğun kent | 1,33 |
TÜRKİYE GENELİNDE 2025'TE KAÇ BEBEK DÜNYAYA GELDİ?
Türkiye genelinde 2025 yılında 895.374 bebek dünyaya geldi. Doğan bebeklerin yüzde 51,4'ünü erkek, yüzde 48,6'sını kız bebekler oluşturdu. Bin nüfus başına düşen canlı doğum sayısını ifade eden kaba doğum hızı binde 10,4 olarak hesaplandı. Bu rakam 2001 yılındaki binde 20,3 değerinin neredeyse yarısına indi.
ÜLKE ORTALAMASI 1,42'YE NASIL GERİLEDİ?
Toplam doğurganlık hızı, 15-49 yaş aralığındaki bir kadının doğurabileceği ortalama çocuk sayısını gösteriyor. Bu gösterge 2001 yılında 2,38 çocuk seviyesindeyken 2014'ten itibaren aralıksız geriledi. 2025 yılında ise 1,42 çocukla son çeyrek yüzyılın en düşük değerine ulaştı. Söz konusu hız, nüfusun kendini yenileyebilmesi için gereken 2,10 eşiğinin altında dokuzuncu yılını tamamladı.
EN YÜKSEK DOĞURGANLIK HANGİ İLLERDE ÖLÇÜLDÜ?
Doğurganlık tablosunun zirvesinde 3,15 çocukla Şanlıurfa yer aldı. Bu ili 2,53 çocukla Şırnak ve 2,23 çocukla Mardin takip etti. Şanlıurfa, 3 çocuk ve üzeri ortalamayı koruyan tek il olarak öne çıktı. Aynı eşiği 2017'de 10 il geçebiliyordu.
KAÇ İL YENİLENME EŞİĞİNİN ALTINA İNDİ?
Toplam doğurganlık hızının 2,10 sınırının altına indiği il sayısı 2017'den 2025'e ciddi biçimde arttı. Sekiz yıl içerisinde 1,50'nin altına düşen il sayısı ise 14 katın üzerinde büyüdü.
| Eşik | 2017 İl Sayısı | 2025 İl Sayısı |
|---|---|---|
| 2,10 sınırının altı | 57 | 76 |
| 1,50 sınırının altı | 4 | 59 |
| 3 çocuk ve üzeri | 10 | 1 |
AVRUPA BİRLİĞİ KARŞILAŞTIRMASINDA TÜRKİYE NEREDE?
TÜİK, Türkiye'nin doğurganlık verisini Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin tablosuyla da karşılaştırdı. 2024 verilerine göre AB ortalaması 1,34 çocukta kaldı. En yüksek değer 1,72 ile Bulgaristan'da, en düşük değer ise 1,01 ile Malta'da kayda geçti. Türkiye, 1,42 değeriyle 27 üye ülke arasında 11. sıraya oturdu.
ANNELER İLK DOĞUMU KAÇ YAŞINDA YAPIYOR?
İlk doğum yapan annelerin ortalama yaşı 2025'te 27,5'e yükseldi. Genel ortalama anne yaşı ise 29,4 olarak kaydedildi. 2001 yılında doğum yapan annelerin yaş ortalaması 26,7 düzeyindeydi. İl bazında en yüksek ilk doğum yaşı 29,0 ile Artvin'de ölçüldü. Bu ili 28,9 yaşla İstanbul ve Tunceli, 28,7 yaşla Rize, Trabzon ve İzmir izledi. En düşük değer ise 24,4 ile Şanlıurfa'da görüldü. Doğum sırasına göre dağılım 10 yıl içinde belirgin biçimde değişti ve ilk doğumların payı yüzde 36,1'den yüzde 42,8'e yükseldi.
