Beylikova ve Sivrihisar sınırlarında bulunan nadir toprak elementleri sahası, pilot üretimden endüstriyel üretime geçiş hazırlıkları ve 258 taşınmazı kapsayan acele kamulaştırma kararıyla yeni bir aşamaya girdi.
Konuyu uzun süredir TBMM gündeminde tutan YENİ Parti Eskişehir Milletvekili İbrahim Arslan, son gelişmeler üzerine dört ayrı Bakanlığa soru önergeleri verdi.
Arslan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına yatırım, üretim, endüstriyel tesis ve acele kamulaştırmayı; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ÇED, atık barajı ve çevresel-radyolojik riskleri; Tarım ve Orman Bakanlığına tarım ve mera alanları ile su kaynaklarını; Dışişleri Bakanlığına ise yabancı ülkelerle yürütülen teknoloji ve iş birliği görüşmelerini sordu.
258 taşınmaz için acele kamulaştırma
31 Ağustos'ta yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile Beylikova ve Sivrihisar'da toplam 258 taşınmazın Eti Maden tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmişti.
Kararın açık ocak sahalarından pasa ve cevher stok alanlarına, bağlantı yollarından atık barajına, endüstriyel üretim tesislerinden altyapı alanlarına kadar geniş bir yatırım sahasını kapsadığını belirten Arslan, 258 taşınmazın tamamında neden olağan kamulaştırma yerine acele kamulaştırma yöntemine başvurulduğunu sordu.
Arslan ayrıca kaç malik ve hak sahibinin bu süreçten etkileneceği ile yurttaşların mülkiyet haklarının nasıl korunacağının açıklanmasını istedi.
Pilot tesiste ne üretildi?
Beylikova'da 1.200 ton/yıl kapasiteli pilot tesisin ardından yaklaşık 570 bin ton/yıl cevher işleme kapasitesine sahip endüstriyel üretime geçilmesinin hedeflendiğini belirten Arslan, pilot tesiste bugüne kadar ne kadar cevher çıkarıldığı ve işlendiği ile hangi elementlerden ne miktarda ürün elde edildiğinin açıklanmasını istedi.
Arslan, daha önceki soru önergesine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca pilot tesiste deneme üretimi amacıyla cevher çıkarıldığının bildirildiğini, ancak üretim miktarlarına ilişkin sorularının yanıtlanmadığını ifade etti.
Yeni önergesinde bu soruları yeniden gündeme getiren Arslan, pilot tesiste bugüne kadar ne üretildiğini ve üretilen ürünlerin nerede bulunduğunu sordu.
Arslan ayrıca yatırım programında yer alan “NTO Üretim Tesisi ve Altyapı Projelendirme Etüdü” için 2025 yılında ayrılan 39 milyon liralık ödeneğin neden kullanılmadığının, projenin hangi aşamada bulunduğunun ve endüstriyel tesisin ne zaman hayata geçirileceğinin açıklanmasını istedi.
Tarım, su ve çevresel riskler
Arslan, Tarım ve Orman Bakanlığına verdiği önergede ise acele kamulaştırma kapsamındaki 258 taşınmazın ne kadarının tarım arazisi ve mera olduğunu sordu.
Projeden kaç üreticinin etkileneceği ve tesis için gerekli suyun hangi kaynaktan karşılanacağının da açıklanmasını isteyen Arslan, projenin yeraltı ve yüzey suları ile tarımsal sulamaya olası etkilerinin ortaya konulmasını talep etti.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına yönelttiği sorularda ise açık ocak, endüstriyel tesis ve atık barajının ÇED kapsamındaki durumunu gündeme getiren Arslan, toryum ve diğer doğal radyoaktif maddelerden kaynaklanabilecek riskler ile atık barajının çevresel güvenliğinin nasıl sağlanacağını sordu.
"Yabancı ülkelerle hangi görüşmeler yapılıyor?"
Dosyanın uluslararası boyutunu da gündeme taşıyan Arslan, Dışişleri Bakanlığına verdiği önergede NTE'lerin saflaştırılmasında ihtiyaç duyulan teknolojinin Türkiye'ye kazandırılması amacıyla hangi ülkeler ve şirketlerle görüşmeler yapıldığını sordu.
Görüşmelerin teknoloji transferinin yanı sıra lisans, finansman, ortak yatırım, ürün alımı veya uzun vadeli tedarik anlaşmalarını içerip içermediğinin açıklanmasını isteyen Arslan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki görüşmelerde Beylikova NTE rezervleri veya kritik minerallerin gündeme gelip gelmediğini de sordu.
Arslan ayrıca herhangi bir yabancı devlet veya şirkete üretim, ürün teslimi ya da alım garantisine ilişkin taahhütte bulunulup bulunulmadığının açıklanmasını istedi.
“Sorularımızı dört bakanlığın önüne koyduk”
Arslan, yaptığı değerlendirmede Beylikova'daki NTE sahasının Türkiye açısından stratejik bir kaynak olduğunu belirterek, kaynağın çıkarılmasına ve ekonomiye kazandırılmasına karşı olmadıklarını söyledi. NTE'lerin Türkiye'de işlenerek yüksek katma değere dönüştürülmesini istediklerini ifade eden Arslan, “Ancak geldiğimiz aşamada artık genel ifadelerle yetinemeyiz. 258 taşınmaz için acele kamulaştırma kararı alınmış; açık ocaktan atık barajına, endüstriyel tesisten altyapı alanlarına kadar geniş bir yatırım sahası ortaya konulmuştur. Bir yandan da endüstriyel üretim ve yabancı ülkelerle teknoloji görüşmeleri yürütülmektedir. Neden acele kamulaştırma? Pilot tesiste bugüne kadar ne üretildi, üretilenler nerede? Endüstriyel tesis ne zaman kurulacak? 2025'te ayrılan 39 milyon liralık ödenek neden kullanılmadı? Kamulaştırılan alanların ne kadarı tarım arazisi ve mera? Su nereden karşılanacak? Atık barajı ve toryum kaynaklı riskler nasıl yönetilecek? Hangi ülkeler ve şirketlerle, hangi koşullarda görüşülüyor?” sorularını yöneltti.
“Toprağımız da suyumuz da stratejiktir”
Türkiye'nin stratejik madenlerini çıkarması ve işlemesinin önemli olduğunu belirten Arslan, çevre, tarım, su kaynakları ve mülkiyet hakkının da korunması gerektiğini ifade etti. Arslan, “Yeraltındaki madenimiz stratejikse, toprağımız da suyumuz da stratejiktir. Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığını savunurken Eskişehir'in toprağını, suyunu ve insanını da korumak zorundayız” diye konuştu.
NTE sahasının yatırım, üretim, mülkiyet hakkı, tarım, su, çevresel etkiler ve uluslararası ilişkiler yönleriyle TBMM denetimine taşındığını belirten Arslan, sorularına açık ve somut cevaplar beklediklerini söyledi.
Arslan ayrıca Genel Başkan Özgür Özel ve grup başkanvekillerinin ilk imzasıyla, aralarında kendisinin de bulunduğu milletvekillerinin TBMM'ye sunduğu kanun teklifiyle NTE'lerin hammadde olarak yurt dışına satışının yasaklanması ve stratejik kaynakların devlet eliyle işletilmesinin önerildiğini belirtti. Teklifin halen TBMM komisyonunda bulunduğunu ifade eden Arslan, Beylikova rezervleri ve Türkiye'nin NTE politikalarının araştırılmasına yönelik Meclis araştırması girişimlerinin de iktidar çoğunluğu tarafından reddedildiğini kaydetti.
