Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre 2021'de yaklaşık 3,1 milyar kişi bir baş ağrısı bozukluğuyla yaşadı. En yaygın tür, alın ve şakakları bant gibi sıkıştıran gerilim tipi baş ağrısıdır. Ağrı çoğu zaman 30 dakika ile birkaç saat sürer, bazı durumlarda birkaç güne uzar.
Peki, baş ağrısına ne iyi gelir, hangi yöntemler evde işe yarar ve hangi belirtiler hastaneye gitmeyi gerektirir? Aşağıda baş ağrısını hafifleten yöntemleri, ilaç kullanımında dikkat edilmesi gerekenleri ve tehlike işaretlerini bulabilirsiniz.
Baş Ağrısı Neden Olur?
Baş ağrılarının büyük bölümü ciddi bir hastalığa bağlı değildir ve günlük alışkanlıklardan kaynaklanır. En sık nedenler şunlardır:
Susuzluk: Vücudun yeterli sıvı almaması baş ağrısını tetikler, sıcak havalarda risk artar.
Stres ve yorgunluk: Boyun ve omuz kaslarındaki gerginlik gerilim tipi baş ağrısına yol açar.
Öğün atlamak: Kan şekerinin düşmesi baş ağrısını başlatır ya da şiddetlendirir.
Uyku düzensizliği: Az uyumak kadar gereğinden fazla uyumak da ağrıyı artırır.
Kafein değişimi: Her gün kahve içen birinin kafein alımını aniden kesmesi yoksunluk baş ağrısına neden olur.
Göz yorgunluğu ve duruş bozukluğu: Uzun süre ekrana bakmak ve eğik oturmak ense kaynaklı ağrıyı tetikler.
Alkol, soğuk algınlığı ve grip: Enfeksiyonlar ve alkol, baş ağrısının sık görülen nedenleri arasındadır.
Baş Ağrısına Ne İyi Gelir?
Hafif ve orta şiddetteki baş ağrılarında evde uygulanan yöntemler çoğu zaman ağrıyı hafifletir. Baş ağrısına iyi gelen başlıca yöntemler şunlardır:
Su içmek: Ağrı başladığında 1-2 bardak su içmek, susuzluğa bağlı baş ağrısını kısa sürede hafifletir.
Karanlık ve sessiz bir odada dinlenmek: Işık ve sesten uzak kalmak özellikle migren ataklarında rahatlama sağlar.
Soğuk ya da ılık kompres: Migrende alına soğuk kompres, gerilim tipi baş ağrısında enseye ılık kompres uygulanır. 15-20 dakikalık uygulama yeterlidir.
Boyun ve omuz masajı: Ense, şakak ve omuzlara yapılan hafif masaj kas gerginliğini azaltır.
Öğün atlamamak: Ağrı sırasında iştah olmasa da hafif bir şeyler yemek kan şekerini dengeler.
Ekrandan uzaklaşmak: Telefon ve bilgisayar kullanımına ara vermek göz kaynaklı ağrıyı azaltır.
Nefes ve gevşeme egzersizleri: Stresi azaltan derin nefes çalışmaları gerilim tipi baş ağrısını hafifletir.
İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), ağrı sırasında alkol içilmemesini ve olağandan uzun uyunmamasını önerir. Fazla uyku baş ağrısını şiddetlendirir.
Baş Ağrısına İyi Gelen Bitki Çayları Nelerdir?
Bitki çayları tedavinin yerini tutmaz ama hafif ağrılarda destekleyici etki gösterir. Öne çıkanlar şunlardır:
Nane: Nane çayı rahatlatıcı etkisiyle bilinir. Seyreltilmiş nane yağının şakaklara sürülmesi, gerilim tipi baş ağrısında sık başvurulan yöntemlerden biridir.
Zencefil: Migrene eşlik eden bulantıyı hafifletmek için tercih edilir.
Melisa: Melisa çayı sakinleştirici etkisiyle stres kaynaklı baş ağrısında tüketilir.
Papatya: Uykuya geçişi kolaylaştırır, uykusuzluğa bağlı ağrıda destek olur.
Hamileler, emziren kadınlar ve düzenli ilaç kullananlar bitki çayı tüketmeden önce doktora danışmalıdır.
Baş Ağrısına Hangi İlaç İyi Gelir?
Reçetesiz satılan parasetamol ve ibuprofen, hafif ve orta şiddetteki baş ağrısında en sık kullanılan ağrı kesicilerdir. İlaç, prospektüsteki dozda ve önerilen aralıklarla alınmalıdır. Mide rahatsızlığı, böbrek ya da karaciğer hastalığı olanlar ağrı kesici seçimini eczacıya veya doktora danışarak yapmalıdır. 16 yaş altındaki çocuklara aspirin verilmez.
Ağrı Kesici Sık Kullanılırsa Ne Olur?
Ağrı kesicilerin çok sık kullanılması baş ağrısını kalıcı hale getirir. Ayda 10-15 günden fazla ağrı kesici alan kişilerde ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı riski belirgin şekilde artar. DSÖ'ye göre ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı bazı toplumlarda nüfusun %5'ine kadar ulaşır ve kadınlarda daha sık görülür. Ağrı kesiciye her hafta birkaç kez ihtiyaç duyanların ilaç kullanımını doktorla birlikte düzenlemesi gerekir.
Baş Ağrısı Türleri Nelerdir?
Baş ağrısının türü, hangi yöntemin işe yarayacağını da belirler. En sık görülen türler şunlardır:
Gerilim tipi baş ağrısı: Başın iki yanında bant gibi sıkıştıran, hafif ya da orta şiddette ağrıdır. En yaygın türdür ve kadınlarda erkeklere göre %50 daha sık görülür.
Migren: Genellikle başın tek tarafında zonklayan, bulantı ile ışık ve ses hassasiyetinin eşlik ettiği ağrıdır. Atak 4 ile 72 saat sürer.
Küme baş ağrısı: Bir göz çevresinde başlayan, çok şiddetli ve kısa süreli ataklarla gelen nadir bir türdür. 1.000 yetişkinden birinden azında görülür ve erkeklerde kadınlara göre 6 kat daha sıktır.
Baş Ağrısında Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Evde uygulanan yöntemlere rağmen geçmeyen, sıklaşan ya da giderek şiddetlenen baş ağrılarında doktora başvurmak gerekir. NHS'in listesine göre aşağıdaki belirtilerle birlikte görülen baş ağrısı acil durumdur ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır:
Aniden başlayan ve çok şiddetli ağrı
Nöbet, uyuşma ya da yüzde güçsüzlük
Konuşma, denge, yürüme ya da hafıza sorunu
Uyku hali ya da bilinç bulanıklığı
Görme kaybı
Son 3 ay içinde geçirilen kafa travması
Yüksek ateş, ense sertliği ve ışıktan rahatsız olma
Üzerine bardak bastırıldığında solmayan döküntü
Aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı, beyin anevrizması gibi hayati bir durumun belirtisi olabilir. Tansiyonun birden 180/120 mmHg üzerine çıktığı durumlarda görülen şiddetli baş ağrısı da acil değerlendirme gerektirir.
Öksürme, hapşırma ya da eğilmeyle başlayan ağrı, kusmanın eşlik ettiği baş ağrısı, görme sorunları ve yemek yerken çene ağrısı da kısa sürede doktora gösterilmesi gereken belirtiler arasındadır. Çocuklarda giderek kötüleşen ya da uykudan uyandıran baş ağrısı için de gecikmeden hekime başvurulmalıdır.
Baş Ağrısını Önlemek İçin Neler Yapılmalı?
DSÖ, baş ağrısını önlemede yaşam tarzı değişikliklerini ilk basamak olarak gösterir. Önerilen başlıca adımlar şunlardır:
Düzenli uyku: Her gün aynı saatte yatıp kalkmak
Yeterli su: Gün boyunca düzenli aralıklarla su içmek
Düzenli egzersiz: Haftanın çoğu günü hareket etmek
Alkolü sınırlamak: Özellikle migren ataklarını tetikleyen içeceklerden uzak durmak
Baş ağrısı günlüğü tutmak: Ağrının saatini, süresini ve öncesinde yenilip içilenleri not ederek tetikleyicileri belirlemek
Ayda birkaç kezden sık tekrarlayan ya da günlük yaşamı kısıtlayan baş ağrılarında nöroloji uzmanına başvurmak, doğru tanı ve tedavi için en doğru adımdır.
