Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, tarım emekçilerini ilgilendiren emsal bir Yargıtay kararını gündeme taşıdı. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ürün bedelinden yapılan prim kesintisinin SGK'ya yatmaması durumunda dahi sigorta başlangıcı sayılabileceğine hükmetti. Karara göre 1994 yılında pamuk satışından kesilen prim, sigorta başlangıcı olarak kabul edilebilecek. Hüküm, benzer durumdaki çiftçiler açısından emsal niteliği taşıyor.
DAVA NASIL BAŞLADI VE YARGITAY'A NASIL TAŞINDI?
Süreç, bir çiftçinin pamuk satışından yapılan prim kesintisine dayanarak açtığı davayla başladı. Özel bir şirket, çiftçiden aldığı pamuk bedeli üzerinden prim kesintisi yaptı ancak tutarı SGK'ya yatırmadı. Çiftçi, elindeki makbuzla sigorta başlangıcının 1994 yılına çekilmesini ve yaş şartı aranmadan emekli olmayı talep etti. İlk derece mahkemesi çiftçiyi haklı bulurken Bölge Adliye Mahkemesi "primlerin SGK'ya yatırılmadığı" gerekçesiyle kararı bozdu, dosya Yargıtay'a taşındı.
YHGK KARARINDA PRİM SORUMLULUĞUNU KİME YÜKLEDİ?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, prim takibinin sorumluluğunu net biçimde belirledi. Kararda, kesilen primin SGK'ya yatıp yatmadığının denetiminin sigortalıya yüklenemeyeceği vurgulandı. Denetim ve takip sorumluluğunun Sosyal Güvenlik Kurumuna ait olduğu hükme bağlandı. Primi kesmesine rağmen kuruma aktarmayan şirket yöneticilerinin müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu da kararda ifade edildi.
Karar, elde bulunan kesinti makbuzunun hukuki değerine de açıklık getirdi. YHGK, prim kesintisinin yapılmasının vatandaşın sosyal güvenlik sistemine dahil olma iradesini ortaya koyduğunu belirtti. Kurula göre makbuzun varlığı, sigortalılık tespiti açısından geçerli bir delil sayılıyor. Primin SGK kayıtlarında yer almaması ise tescile engel oluşturmuyor.
KARAR HANGİ ÇİFTÇİLERİ KAPSIYOR?
Kararın kapsamı, belirli bir tarih ve koşulla sınırlandırıldı. 8 Eylül 1999 ve öncesinde adına tarım ürün satışından prim kesintisi yapılan vatandaşlar bu değerlendirmeye giriyor. Söz konusu kişiler, ellerindeki kesinti makbuzlarıyla mahkemeye başvurarak sigorta başlangıç tarihlerini geriye çektirebilecek. Uygulamanın kabul görmesi halinde yüz binlerce çiftçinin erken emeklilik hakkı gündeme gelecek.
EYT NE DEMEK, KİMLERİ İLGİLENDİRİYOR?
EYT, Emeklilikte Yaşa Takılanlar ifadesinin kısaltması olarak biliniyor. Düzenleme, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi bulunan çalışanları kapsıyor. Kapsamdaki kişiler, belirli prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarını karşıladığında yaş şartı aranmadan emekli olabiliyor. Sigorta başlangıç tarihinin erken kabul edilmesi, EYT hakkı açısından belirleyici bir unsur sayılıyor.
ÜRÜN BEDELİNDEN PRİM KESİNTİSİ (TEVKİFAT) NEDİR?
Tevkifat, ürün bedeli ödenirken kaynağında yapılan kesinti anlamına geliyor. Tarım ürünü satışlarında, alıcı tarafından çiftçiye ödenen tutardan sosyal güvenlik primi kesilebiliyordu. Kesilen primin Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılması ise alıcı tarafın sorumluluğundaydı. Çiftçinin elindeki tevkifat makbuzu, kesintinin yapıldığını gösteren resmi belge niteliği taşıyor.
ÇİFTÇİLER NASIL BAŞVURABİLECEK?
Karar, başvuru yolunu makbuz sahibi çiftçiler için tarif ediyor. Kapsamdaki vatandaşlar, sigorta başlangıcının geriye çekilmesi için mahkemeye başvurabiliyor. Elde bulunan tevkifat makbuzu, başvuruda temel delil olarak kullanılıyor. Mahkemenin kabulü halinde sigorta başlangıç tarihi, kesintinin yapıldığı yıla çekilebiliyor.
