Eskişehir'in Sakarya Nehri vadisinde yer alan Sarıcakaya ilçesi, karasal iklim kuşağındaki Eskişehir'in tersine, Akdeniz mikroklimasına sahip ve bu özelliği sayesinde kuşkonmaz üretiminde Türkiye'nin merkezi konumunda bulunuyor. Eski Roma ve Yunan döneminden bu yana hem sevilen hem de değer gören kuşkonmaz, bugün yurt içi pazarın yanı sıra Avrupa, Orta Doğu ve Uzak Doğu pazarlarına da uzanıyor. Ancak son yıllarda kuraklık ve maliyet baskısı, üretim alanında belirgin bir gerilemeye yol açtı.
KUŞKONMAZ NEDİR VE NEREDE YETİŞİYOR?
Sebze olarak tüketilebilen ve süs amacıyla da yetiştirilen kuşkonmaz, gevşek yapıda ve kumlu topraklarda yetişen çok yıllık bir bitki olarak biliniyor. Daha çok yaz mevsiminde, haziran ve temmuz aylarında çiçek açıyor. Boyları ortalama 50 ile 150 santimetre arasında değişen kuşkonmaz, yeşil ve sarı renkte çiçekler veriyor. Dik gövdeli, yaygın dallı ve düzgün yüzlü bir yapıya sahip olan bitki, ilkbahar aylarında ekiliyor. İyi bakılan bir kuşkonmaz tarlasından 20 yıl kadar verim alınabiliyor. Kuşkonmaz Eskişehir'de yeşil, mor ve beyaz olmak üzere üç farklı renkte üretilebiliyor.
ESKİŞEHİR SARICAKAYA NEDEN TÜRKİYE'NİN KUŞKONMAZ BAŞKENTİ?
Eskişehir'de kuşkonmaz üretimi neredeyse tamamen Sarıcakaya ilçesinde yapılıyor. Eskişehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre, Türkiye'deki kuşkonmaz üretiminin yüzde 90'dan fazlası bu ilçede gerçekleştiriliyor. Bazı kaynaklar bu oranı yüzde 95'e kadar çıkarıyor. Sarıcakaya'nın iklimi Türkiye'nin kuşkonmaz başkenti konumuna taşımış durumda. Eskişehir'in coğrafi koşulları, ülke genelinde benzer bir mikroklimanın bulunmaması, üretimin tek bir bölgede yoğunlaşmasının temel nedeni olarak öne çıkıyor.
SARICAKAYA'NIN MİKROKLİMASI KUŞKONMAZ İÇİN NEDEN İDEAL?
Sarıcakaya, Eskişehir'in karasal ikliminin tersine, Sakarya Nehri vadisinde 200 metre rakımlı Akdeniz iklimine sahip bir ilçe konumunda. Vadinin kuzey ve güneyi sıra dağlarla kapalı olduğundan bölgede mikroklima etkisiyle kuşkonmaz için uzun dönem üretime imkân tanıyor. Sakarya Nehri'nin uzun yıllar boyunca taşıdığı hafif yapıdaki alüvyon topraklar, kuşkonmaz için ideal bir zemin sunuyor. İklim ve toprak yapısının birleşimi, Sarıcakaya'yı Türkiye'de bu bitkinin tek ölçekli üretildiği bölge haline getiriyor.
KUŞKONMAZ ÜRETİMİ YILLARA GÖRE NASIL DEĞİŞTİ?
Sarıcakaya'daki kuşkonmaz üretimi, son on yıl içinde belirgin dalgalanmalar yaşadı. TÜİK verilerine göre 2014 yılında 175 dekar alanda 61 ton üretim yapılırken, 2016'da ekim alanı 400 dekara çıktı ve üretim 139 tona ulaştı. 2017'de 495 dekar alanda 169 ton, 2020 yılında 570 dekar alanda 394 ton üretim gerçekleştirildi. 2021 ve 2022'de ekim alanı 525-526 dekar, üretim 398-399 ton aralığında seyretti. 2023 yılında 328 dekarda 241 ton üretim kayıtlara geçti. 2024 yılında ise ekim alanı 207 dekara, üretim 98 tona geriledi. Bu rakam, ilçenin son on yıldaki en düşük seviyesini oluşturdu.
SARICAKAYA KUŞKONMAZI HANGİ ÜLKELERE İHRAÇ EDİLİYOR?
Sarıcakaya'da üretilen kuşkonmaz, geniş bir uluslararası pazar ağına ulaşıyor. İlçeden ihraç edilen ülkeler arasında Katar, Almanya, Singapur, İsviçre, Romanya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Hollanda yer alıyor. İlk uluslararası ihracat 2017 yılında Hollanda'ya yapıldı. Bu tarih, Sarıcakaya'nın küresel kuşkonmaz pazarına resmi olarak girdiği yıl olarak kayıtlara geçti. Avrupa, Orta Doğu ve Uzak Doğu pazarına uzanan bu ağ, ilçenin küresel ölçekte tanınmasının temel nedenini oluşturuyor.
KUŞKONMAZ FİYATLARI HANGİ ARALIKTA SEYREDİYOR?
Kuşkonmazın fiyatı 2025 yılı verilerine göre kilogram başına 80 ile 120 lira aralığında bulunuyor. Restoran ve otel toptan fiyatı 60 ile 80 lira arasında seyrediyor. İhracat fiyatı ise kilogram başına 150 ile 200 lira aralığında değişiyor. Avrupa pazarında kilogram fiyatı 4 ile 6 euro arasında oluşuyor. Üretici hesaplamalarına göre dekar başına 700 kilogramlık üretim ihracat fiyatıyla satıldığında 105 bin lira brüt gelir kazanabiliyor. Net kâr ise yaklaşık 75 bin lira seviyesine ulaşabiliyor.
KUŞKONMAZ HASADI VE VERİMİ NASIL ŞEKİLLENİYOR?
Kuşkonmaz, çok yıllık bir bitki olarak bir kere ekiliyor ve 15 ile 25 yıl arasında ürün veriyor. Ekimden sonraki ilk 2 ile 3 yıl boyunca ürün alınmıyor. İlk yıllarda kök sistemi gelişiyor. Üçüncü yıldan itibaren dekardan yaklaşık 100 kilogram, dördüncü yılda yaklaşık 600 kilogram, beşinci yıl ve sonrasında ise yaklaşık 1 ton verim elde edilebiliyor. Hasat dönemi mart ile mayıs ayları arasında yer alıyor. Sürgünler 25 santimetreye ulaştığında her gün elle kesilerek toplanıyor. Sarıcakaya'da yeşil, mor ve beyaz olmak üzere üç farklı renkte kuşkonmaz üretiliyor beyaz kuşkonmaz ise ışık görmeyen toprak altı sürgünlerinden elde ediliyor.
KUŞKONMAZIN SAĞLIK YARARLARI VE OLASI RİSKLERİ NELERDİR?
Kuşkonmaz; A, B1, B2 ve C vitaminlerinin yanı sıra şeker, yağ ve protein gibi değerli mineralleri içeriyor. Bir tutam kuşkonmazda yaklaşık 27 kalori, 12 gram protein, 2 gram lif, 270 miligram potasyum, 5 gram karbonhidrat, 5 miligram C vitamini, 7 mikrogram folat ve 7 mikrogram K vitamini bulunuyor. Bitki bağışıklığı destekleyici özellikleriyle biliniyor; içerdiği A vitamini görme ve üreme sağlığına, C vitamini cilt ve kemik sağlığına, K vitamini ise kanın pıhtılaşmasını dengelemeye katkı sağlayabiliyor. Aşırı ve bilinçsiz tüketimin vücutta lityum birikimine neden olabileceği belirtiliyor. Gut hastalarının kuşkonmaz tüketmemesi öneriliyor. Kan sulandırıcı ilaç kullananlar ve kronik rahatsızlığı olanlar için tüketim öncesinde uzman görüşü alınması önem taşıyor.
