Türkiye'nin tarım haritasında alışılmadık bir öyküye sahip olan Sarıcakaya, Eskişehir'in karasal ikliminin tam ortasında Sakarya Nehri vadisine gizlenmiş bir üretim merkezi. "Eskişehir'in Akdeniz'i" olarak anılan Sarıcakaya, yıllık 5 bin 500 tonluk roka üretimiyle Türkiye'nin yeşillik tüketiminin önemli bir bölümünü tek başına karşılıyor. İstanbul'un her 100 demet rokasının 30'u Eskişehir'den çıkıyor. Üretimi besleyen unsurların başında 210 metre rakımlı Akdeniz ikliminin yarattığı yıl boyu üretim yer alıyor.
SARICAKAYA'DA YILLIK ROKA ÜRETİMİ NE KADAR?
Sarıcakaya ilçesinde yıllık 5 bin 500 ton roka üretimi yapılıyor. Sarıcakaya'nın tarım potansiyeline ilişkin yerel verilere göre İstanbul'un roka tüketiminin yaklaşık yüzde 30'u Sarıcakaya'dan karşılanıyor bu da 4 milyon insanın Eskişehir'de üretilen rokayı tükettiğine dair bir veri oluşturuyor. Üretim, Sakarya Vadisi boyunca uzanan seralarda gerçekleştiriliyor.
ESKİŞEHİR TÜRKİYE ROKA ÜRETİMİNDE NEDEN ZİRVEDE?
TÜİK verilerine göre Eskişehir, Türkiye'nin 1 numaralı roka üreticisi konumunda. 2023 yılı verileri ile ülke genelindeki üretim tablosu şu şekilde karşılaştırılabilir:
| Bölge | Yıllık roka üretimi | Pay |
|---|---|---|
| Türkiye geneli | 39.415 ton | Yüzde 100 |
| Eskişehir | 30.110 ton | Yüzde 76 |
| Sarıcakaya | 5.500 ton | Yüzde 14 (ulusal pay) |
Eskişehir üretiminin büyük bölümü Sarıcakaya ve komşu ilçe Mihalgazi'nin Sakarya Vadisi'ndeki seralarında gerçekleşiyor.
SAKARYA VADİSİNDEKİ MİKROKLİMA NEDEN BU KADAR VERİMLİ?
Mihalgazi 210 metre, Sarıcakaya 252 metre rakımda yer alıyor. Karasal iklimli Eskişehir'in tersine her iki ilçede de Akdeniz iklimi hâkim. Sakarya Nehri'nin uzun yıllar boyunca taşıdığı alüvyal topraklar verimliliği destekleyen temel unsur olarak öne çıkıyor. Yıl boyu üretime izin veren bu mikroklima, bölgenin yaprak sebze üretiminde lider konuma yerleşmesini sağladı.
BÖLGEDEKİ SERACILIK NASIL BAŞLADI?
Bölgedeki seracılığın temeli 2000'li yıllarda Tarım ve Orman Bakanlığı'nın "Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi" ile atıldı. Proje kapsamında kurulan ve kadın çiftçilere teslim edilen 500 metrekarelik seraların ilk dağılımı şu şekilde gerçekleşti:
- Mihalgazi: 116 adet sera
- Sarıcakaya: 71 adet sera
- Toplam: 187 sera
ROKA DIŞINDA HANGİ ÜRÜNLER YETİŞİYOR?
Sarıcakaya seralarındaki üretim yelpazesi yalnızca roka ile sınırlı kalmıyor. İlçede üretilenler şu şekilde:
- Domates: Yıllık 22 bin ton
- Roka: Yıllık 5 bin 500 ton
- Maydanoz: 700 dekar alandan yılda 7 hasatla 2 bin 500 ton
- Tere, semizotu, marul, taze soğan, dereotu
- Biber, patlıcan ve salatalık
Yıl boyu sürekli üretim modeli, bu çeşitliliğin pazarda canlı kalmasını sağlıyor.
ÜRÜNLER HANGİ PAZARLARA GİDİYOR?
İlçedeki 25 yıllık üreticilerden Mustafa Ay, pazarlama ayağını "Yeşillik olarak roka, maydanoz, tere, dereotu; sebze olarak domates, patlıcan, biber, yani hemen her çeşit burada yetişiyor. Buradan çıkan ürünler genellikle İstanbul ve Ankara pazarlarına gidiyor" sözleriyle özetledi. İlçeden iki büyük şehir haline her gün tonlarca yeşillik gönderiliyor.
TOPRAK YORGUNLUĞU UYARISI
Bölgedeki yoğun üretim son dönemde toprak sağlığı tartışmasını da gündeme taşıdı. Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce, Şubat 2025'teki açıklamasında yoğun monokültür üretimine dikkat çekti. Ünlüce, "Orada daha çok domates ve roka üzerine bir üretim var. Ancak kullanılan hormonlar ve tarım ilaçlarından kaynaklı olarak bir süre sonra toprağı yormaya başlıyor" uyarısında bulundu. Bu uyarının ardından Eskişehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Temmuz 2025'te "Yaprağı Yenen Sebzelerde Kalıntıyla Mücadele Eylem Planı"nı devreye soktu. Plan kapsamında üreticilere pestisit kalıntısını azaltmaya yönelik teknik destek veriliyor.
ROKANIN BESİN DEĞERİ NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Roka, Akdeniz mutfağında Roma İmparatorluğu döneminden bu yana tüketilen bir yeşillik. Küresel yükselişi son 20 yılda hız kazandı. Rokanın besin değerilerinde öne çıkan özellikleri şu şekilde:
- 100 gramda 25 kalori içermesi
- A, C ve K vitaminleri bakımından zengin içerik olması
- Folik asit, kalsiyum, demir ve antioksidan deposu olması
- 100 gram tüketimle günlük K vitamini ihtiyacının tamamına yakınını karşılaması
- Kanser önleyici özellik taşıyan glukozinolat bulundurması
SARICAKAYA AVRUPA PAZARINA NASIL HAZIRLANIYOR?
İstanbul ve Ankara hallerine her gün tonlarca roka gönderen Sarıcakaya, kalıntısız üretim modeline geçişle birlikte yeni bir pazar hedefine yönelmeye başladı. İlçedeki üretim hacmi göz önüne alındığında ihracat altyapısının kurulması, Türkiye'nin Avrupa'ya taze yaprak sebze ihracatında belirleyici bir merkez konumuna yükselmesini sağlayabilir.
