Türkiye, tarih boyunca sayısız uygarlığa ev sahipliği yapan bir coğrafyada kurulu. Efes, Bergama ve Olympos gibi noktalar dünya çapında ziyaretçi çekerken, ülkenin pek çok köşesinde gölgede kalmış antik kentler de bulunuyor. Söz konusu yerleşimler, eski uygarlıkların gündelik hayatına, sanatına ve yapı becerisine ışık tutuyor. İşte keşfedilmeyi bekleyen, görkemli ama gölgede kalmış altı antik kent.
HADRIANAPOLIS: KARABÜK'ÜN "KÜÇÜK ZEUGMA"SI
Karabük'ün Eskipazar ilçesindeki Hadrianapolis, Roma dönemine ait zengin kalıntılarıyla dikkat çekiyor. Mozaikleri sayesinde "Küçük Zeugma" lakabıyla anılan kent, erken Hristiyanlık dönemi yapılarıyla da öne çıkıyor. Adını Roma İmparatoru Hadrianus'a borçlu olduğu tahmin edilen yerleşimin kuruluşu MÖ 1. yüzyıla tarihleniyor. Roma ve Bizans çağlarında önemli bir merkez olan kent, özellikle 5. ve 6. yüzyıllarda parladı. Kazılar 2003'te başladı ve mozaiklerin korunmasına yönelik çalışmalarla sürüyor.
AIZANOI: KÜTAHYA'DAKİ "İKİNCİ EFES"
Kütahya'nın Çavdarhisar ilçesinde yer alan Aizanoi, görkemli Roma yapılarıyla "Anadolu'nun ikinci Efes'i" olarak anılıyor. Kentin en bilinen eserleri arasında Zeus Tapınağı, tiyatro-stadyum kompleksi ve antik bir borsa yapısı olan Macellum bulunuyor. Tarihi MÖ 3000'lere kadar inen yerleşim, önce Frigler'e ev sahipliği yaptı. Asıl gelişimini ise Roma İmparatorluğu döneminde gösterdi ve MS 2. ile 3. yüzyıllarda büyük bir refaha ulaştı.
ALACAHÖYÜK: HİTİTLERİN İZİ ÇORUM'DA
Çorum'un Alaca ilçesindeki Alacahöyük, Hitit uygarlığının başlıca merkezlerinden biri kabul ediliyor. Ören yeri, Anadolu'nun en eski topluluklarından Hatti ile Hitit kültürüne ait önemli izler taşıyor. Kazılar, bölgedeki yerleşimin MÖ 4000'lere kadar uzandığını ortaya koyuyor. Hatti döneminde dini ve kültürel bir merkez olan alan, Hititler çağında başkent konumuna yükseldi. Alacahöyük Ören Yeri ve Müzesi bugün ziyarete açık, kazılar ise devam ediyor.
ANAVARZA: ADANA'NIN "BÜYÜK ŞEHRİ"
Adana'nın Kozan ilçesine bağlı Dilekkaya yakınındaki Anavarza, tarihini MÖ 1. yüzyıla dayandırıyor. Roma döneminde hızla büyüyen kent, "Büyük Şehir" anlamına gelen Metropolis unvanını kazandı. MS 3. yüzyılda Kilikya bölgesinin en önemli merkezlerinden biri haline geldi. Bizans çağında Sasani ve Arap akınlarına karşı savunma hattı olarak kullanılan Anavarza, 11. yüzyılda Ermeni Krallığı'nın başkentlerinden biri oldu. Osmanlı dönemine dek yaşam sürse de zamanla önemini yitirdi.
KIBYRA: BURDUR'UN GLADYATÖRLER ŞEHRİ
Burdur'un Gölhisar ilçesindeki Kibyra, Roma ve Likya uygarlıklarının izlerini bir arada taşıyor. "Gladyatörler Şehri" olarak bilinen kent, anıtsal yapıları, etkileyici mozaikleri ve düzenli şehir planıyla öne çıkıyor. UNESCO'nun Dünya Mirası Geçici Listesi'ne giren kent, Anadolu'nun henüz yeterince gezilmemiş kültür hazinelerinden biri sayılıyor. Pisidya, Likya, Karya ve Frigya'nın kesiştiği noktada bulunması, kente tarih boyunca ticari ve askeri bir önem kazandırdı. Roma döneminde senato yetkisine sahip güçlü bir merkez konumuna ulaştı.
PESSINUS: ROMA'NIN KADERİNE DOKUNAN KENT
Eskişehir'in Sivrihisar ilçesine bağlı Ballıhisar'daki Pessinus, Frigya'nın en önemli dini merkezlerinden biri olarak biliniyor. Kent, Ana Tanrıça Kybele kültünün doğduğu yer olarak kabul ediliyor. Rivayete göre gökten düşen kutsal bir taşın bulunduğu yere kurulan yerleşim, MÖ 204'te bu taşın Roma'ya götürülmesiyle tarihe geçti. Romalılar, II. Pön Savaşı'nın zor günlerinde taşı Magna Mater adıyla kendi inançlarına kattı ve sonrasında yükselişe geçti. Roma çağında tiyatro ve sütunlu caddeyle görkemlenen kent, bugün büyük ölçüde Ballıhisar köyünün altında kalmış durumda.
PEKİ NEDEN YETERİNCE BİLİNMİYORLAR?
Listedeki yerleşimlerin çoğu, tarihsel derinliklerine rağmen turizm rotalarında geri planda kalıyor. Tanıtım eksikliği, yönlendirme ve altyapı sorunları, ziyaretçi sayısını sınırlıyor. Oysa bu kentler, farklı çağların ve inançların izlerini bir arada barındırıyor. Doğru bir koruma ve tanıtım planıyla, Anadolu'nun gizli kalmış antik mirası geleceğe taşınabilir.
