Eskişehir'de Yurtlar, Oteller ve Hastaneler Kapsama Alınmıştı: 7 Aydır Bitirilmedi

Sığınak Projesi Nasıl Gündeme Gelmişti?

Haziran 2025'te İsrail'in İran'a saldırmasıyla başlayan 12 Gün Savaşı'ndan sonra Milli İstihbarat Akademisi'nin Ağustos 2025'te yayımladığı "12 Gün Savaşı ve Türkiye İçin Dersler" raporu, sığınak konusunu Türkiye'nin güvenlik gündemine taşıdı.

Rapordaki en çarpıcı tespit, sığınak altyapısının savaştaki can kayıpları üzerindeki doğrudan etkisiydi. İran'ın yaygın bir sığınak ağına sahip olmaması başkent Tahran başta olmak üzere yüzlerce sivil kayba neden olurken, İsrail'in güçlü sığınak sistemi ve kamu farkındalığı sayesinde füze saldırılarından siviller büyük ölçüde korunabilmişti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 25 Ağustos 2025'teki Kabine Toplantısı'nın ardından 81 ilde kişi başı 1 metrekare hesabıyla modern sığınaklar inşa edileceği, TOKİ'nin üstleneceği projelerin 120 günde tamamlanacağı ve sığınakların 21 gün boyunca temel yaşam koşullarını karşılayacağı açıklanmıştı.

7 Ay Geçti, Sığınak Projelerinde Somut İlerleme Var mı?

CHP'li Salıcı'nın önergesindeki temel eleştiri, 120 günlük süre hedefinin çoktan aşılmış olmasına rağmen ortada görünür bir ilerleme bulunmaması. Kamuya açık kaynaklarda 81 ilde planlanan sığınak projelerine ilişkin izlenebilir ihale bilgisine de rastlanmıyor.

İnşaatların başlayıp başlamadığı ya da ne aşamada olduğuna dair resmi bir açıklama yapılmadı. Bu belirsizlik, özellikle ABD-İran savaşının 28 Şubat'tan bu yana devam ettiği ve Türkiye'ye de İran'dan 3 füze fırlatıldığı bir dönemde ciddi soru işaretleri yaratıyor.

Eskişehir'de Hangi Binalarda Sığınak Yapmak Zorunlu?

Kasım 2025'te yürürlüğe giren Sığınak Yönetmeliği ile yeni inşa edilecek yapılara kapasitelerine göre sığınak yapma zorunluluğu getirilmişti. Düzenleme Eskişehir dahil tüm Türkiye genelinde geçerli olup, konutlardan sağlık tesislerine, otellerden sanayi yapılarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.

Sığınak Zorunluluğu Getirilen Yapılar Hangileri?

Yeni düzenlemeye göre aşağıdaki kriterleri karşılayan yapılarda sığınak alanı bulundurulması zorunlu hale geldi:

Düzenleme Eskişehir'i Nasıl Etkiliyor?

Eskişehir'de her yıl daha da artan nüfus ve konut sayısı, üniversite yurtları, otel yatırımları ve Organize Sanayi Bölgesi'ndeki tesisleri düşünüldüğünde düzenlemenin Eskişehir'de geniş çapta etki etmesi gerekiyor.

Özellikle 10'dan fazla dairesi olan apartman ve site projelerinde sığınak zorunluluğu, kentteki yeni konut inşaatlarının büyük bölümünü kapsıyor. Anadolu Üniversitesi ve Eskişehir Teknik Üniversitesi çevresindeki 50 yatağın üzerindeki öğrenci yurtları ile Eskişehir Şehir Hastanesi gibi yataklı sağlık tesisleri de zorunluluk kapsamında yer alıyor.

Türkiye'deki Mevcut Sığınaklar Ne Durumda?

Mevzuata göre yeni yapılarda ruhsat alabilmek için projelerde sığınak alanı gösterilmesi zorunlu. Ancak sahadaki gerçeklik bu zorunluluğun büyük ölçüde bir formaliteye dönüştüğünü ortaya koyuyor.

Bugün birçok yapıda sığınak olarak ayrılan alanlar, gerçekte bu işlevi karşılamaktan uzak durumda bulunuyor. Gerekli teknik sistemler ya hiç kurulmamış ya da çalışır halde değil. Ortaya çıkan yapılar teknik anlamda sığınak değil, yalnızca etiketlenmiş bodrum alanları niteliğinde kalıyor.

Bu durum özellikle kimyasal, biyolojik veya radyolojik riskler karşısında ciddi bir güvenlik yanılsaması yaratıyor. Teknik altyapısı olmayan bir sığınak, koruma sağlamak bir yana riski artırabilecek potansiyel taşıyor.

120 Günde Gerçek Bir Sığınak İnşa Edilebilir mi?

Kamuoyuna yansıyan 120 günlük hedef, teknik açıdan önemli soru işaretleri barındırıyor. Bir sığınak yalnızca kalın beton duvarlardan ibaret değil, kendi içinde çalışan bütünleşik bir yaşam destek sistemi olarak tasarlanması gerekiyor.

Tam donanımlı bir sığınakta bulunması gereken temel sistemler şunlar:

• NBC filtreleri: Nükleer, biyolojik ve kimyasal tehditlere karşı hava filtrasyon sistemi
• Pozitif basınçlandırma: Kirli havanın içeri sızmasını engelleyen basınç kontrolü
• Hava kilitleri: Giriş-çıkış sırasında iç ortamın izolasyonunu sağlayan düzenek
• Bağımsız enerji kaynağı: Şebekeden bağımsız elektrik üretim kapasitesi
• Su ve atık yönetimi: 21 gün boyunca temel yaşam koşullarını sürdürecek altyapı

Bu ekipmanların önemli bir bölümü özel üretim olup temin süreleri ayları bulabiliyor. Proje, tedarik, montaj ve test süreçleri birlikte değerlendirildiğinde 120 günlük sürenin yalnızca kaba inşaatı mı yoksa tüm sistemleriyle çalışır bir sığınağı mı ifade ettiği belirsizliğini koruyor.

Kasım 2025 Sığınak Yönetmeliği Ne Getirdi?

Kasım 2025'te yürürlüğe giren yeni Sığınak Yönetmeliği ile sığınak tanımı ve zorunlulukları güncellendi. Yönetmeliğe göre millet bahçelerinin altları ve metro tünelleri sığınak olarak kabul edilirken, stadyum, hastane ve 10'dan fazla bölümü olan konutlarda sığınak zorunluluğu getirildi.

Ancak yönetmeliğin hayata geçirilmesine ilişkin uygulama takvimi ve denetim mekanizması konusunda kamuoyuna yeterli bilgi verilmediği eleştirisi devam ediyor.

CHP'li Salıcı Bakan Kurum'a Hangi Soruları Yöneltti?

Salıcı, Bakan Kurum'un yazılı olarak yanıtlamasını istediği soru önergesinde beş kritik başlıkta sorularını yöneltti:

• Sığınak kapasitesi: Türkiye genelinde ihtiyacı karşılayacak nitelikte kaç sığınak var, kapasiteleri ne, il ve ilçe bazında dağılımı nasıl?
• Bütçe: Sığınak geliştirme projesi için ne kadar bütçe ayrıldı?
• TOKİ inşaatları: Kabine kararından bu yana kaç yeni sığınak inşa edildi ve kapasiteleri ne?
• Denetimler: Mevcut sığınakların kaçı denetlendi, mevzuata aykırı kaç sığınak tespit edildi?
• Dijital altyapı ve erken uyarı: Vatandaşların en yakın sığınağa ulaşımını gösteren dijital harita veya mobil uygulama var mı? Olası hava saldırısında konum bazlı SMS erken uyarı sistemi üzerinde çalışılıyor mu?