Geri dönüşümden araç sigortasına ve menü etiketlerine kadar üç alanda yeni kurallar aynı gün başladı. Depozito İade Sistemi'nde iade edilen ambalajın bedeli mobil uygulamadaki dijital cüzdana yatarken, trafik sigortasında değer kaybı otomatik hesaplanacak, restoran menülerinde ise porsiyon başına kalori ve 14 majör alerjenin bildirilmesi zorunlu hale geldi.
ÜÇ YENİ UYGULAMA BUGÜN YÜRÜRLÜKTE
Gündelik yaşamı doğrudan etkileyen üç düzenleme aynı anda devreye girdi. Bugün itibarıyla Depozito İade Sistemi ülke genelinde uygulanmaya başladı, zorunlu trafik sigortasında yeni kurallar yürürlüğe girdi ve zincir restoranlarda menü etiketlemesi zorunlu oldu. Her üç uygulama da milyonlarca vatandaşı ve çok sayıda işletmeyi ilgilendiriyor. Düzenlemeler, tüketici, çevre ve sürücüleri farklı yönlerden etkiliyor.
DEPOZİTO İADE: HER AMBALAJ 1 LİRA
İlk uygulama, geri dönüşümü artırmayı ve çevre kirliliğini azaltmayı amaçlıyor. Depozito İade Sistemi kapsamında, üzerinde özel logo bulunan içecek ambalajları iade edildiğinde her biri için 1 lira teşvik ödenecek. Sisteme dahil olan ambalaj türleri şöyle:
- Cam içecek ambalajları
- Plastik (PET) ambalajlar
- Metal ambalajlar
- Belirli karton içecek ambalajları
Uygulama, 81 il ve 973 ilçede geçerli olacak. Böylece içecek ambalajlarının doğaya karışmadan toplanması hedefleniyor.
İADE NEREYE YAPILACAK, PARA NASIL ALINACAK?
Ambalajların teslimi ve ödeme, birden fazla kanaldan yürütülecek. Vatandaşlar, uygun ambalajları depozito iade makinelerine ya da iade noktalarına bırakabilecek. İade noktaları arasında market zincirleri, süpermarketler, bakkallar, büfeler ile otel, restoran ve kafeler yer alıyor. Teslim edilen her ambalajın 1 liralık bedeli, telefona yüklenen mobil uygulamadaki dijital cüzdana aktarılacak. Kullanıcılar biriken tutarı banka hesabına aktarabilecek, ATM'den nakit çekebilecek ya da alışverişte kullanabilecek.
HEDEF: YILDA 25 MİLYAR AMBALAJ
Sistemin arkasında büyük ölçekli bir geri dönüşüm hedefi bulunuyor. Uygulamayla içecek ambalajlarının toplanarak yeniden ekonomiye kazandırılması amaçlanıyor. Öngörüye göre uygulamayla yılda 25 milyar dolayında ambalajın geri dönüşüme kazandırılması bekleniyor. Ayrıca uygulamanın ekonomiye yıllık 30 milyar lira düzeyinde doğrudan katkı sağlaması hedefleniyor. Rakamlar, sistemin döngüsel ekonomi açısından taşıdığı ölçeği gösteriyor.
TRAFİK SİGORTASINDA YENİ DÖNEM
İkinci uygulama, zorunlu trafik sigortasının işleyişini değiştirdi. Kaza sonrası araçta ortaya çıkan değer kaybı, bundan böyle Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (SEDDK) esaslarına göre eksperlerce belirlenecek. Hasar başvurusu yapan araç sahibi, ayrıca değer kaybı başvurusu yapmak zorunda kalmayacak. Sağlık giderleri teminatı, protez organ bedelleri ile gerekli bakıcı masraflarını da kapsayacak biçimde genişletildi. Sakatlanma ve ölüm tazminatlarının hesap esasları da yenilendi. Bilgilendirme ve başvuru işlemleri ise e-Devlet, mobil uygulama, e-posta ve kısa mesaj gibi dijital kanallardan yürütülecek.
MENÜLERDE KALORİ VE ALERJEN ZORUNLU
Üçüncü uygulama, yeme-içme sektörünü kapsıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın düzenlemesiyle zincir restoranlar, menülerinde ürünlerin kalori değeri ve alerjen bilgilerini gösterecek. İşletmelerin menüde belirtmesi gereken başlıca bilgiler şöyle: temel bileşenler, porsiyon başına kalori değeri, alerjen içeriği ile ürünün alkol veya domuz türevi içerip içermediği. Menüde bildirilmesi gereken 14 majör alerjen ise şu şekilde:
- Gluten, süt ve yumurta
- Balık, kabuklu deniz ürünleri ve yumuşakçalar
- Yer fıstığı, sert kabuklu meyveler ve soya
- Susam, kereviz, hardal
- Sülfitler ve acı bakla
MENÜ TAKVİMİ VE DENETİM
Uygulama, kademeli bir takvimle yaygınlaştırılacak. Ulusal zincir restoranlar için zorunluluk bugün başladı. Diğer restoranların 31 Aralık 2026'ya, kafelerin ise 2027 yılı sonuna kadar sisteme uyum sağlaması gerekiyor. Bilgiler, basılı menü, yazı tahtası, broşür, dijital ekran ya da karekod gibi yöntemlerle sunulabilecek. Kurallara uymayan işletmeler denetimlerde idari yaptırımla karşılaşabilecek. Eksik bilgilendirme yapılan her ürün için ayrı ayrı idari para cezası uygulanabilecek.
