Bilim insanları bugün koku alma duyusunun beynin duygu ve hafıza merkezleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Bu nedenle bir fotoğrafı ya da sesi hatırlamakta zorlanırken, yıllar önce duyduğumuz bir koku bizi anında geçmişe götürebiliyor.
Bir kokunun insanı yıllar öncesine götürebildiğini hiç fark ettiniz mi? Bazen bir çiçek kokusu çocukluğunuzu, bazen demlenmiş bir çayın buğusu eski bir dost sohbetini hatırlatır. Çünkü koku, insan hafızasının en güçlü anahtarlarından biridir.
Aslında insanların kokularla ilişkisi sandığımızdan çok daha eskiye dayanıyor. Tarihçiler, ilk parfüm benzeri karışımların yaklaşık beş bin yıl önce Mezopotamya ve Antik Mısır'da kullanıldığını söylüyor. O dönemlerde güzel kokular yalnızca hoş görünmek için değil, dini törenlerde, hastalıklarla mücadelede ve hatta ölüleri mumyalarken kullanılıyordu.
Bugün Anadolu'da düğünlerde, bayramlarda ve misafir karşılamalarında ikram edilen kolonya ya da hacı misinin de kökleri oldukça derinlere uzanıyor. Özellikle Osmanlı döneminde gül suyu ve çeşitli bitkilerden elde edilen kokular hem temizlik hem de zarafet göstergesi kabul ediliyordu. Misafire güzel koku ikram etmek, ona verilen değerin bir ifadesiydi.
Kokuların ticaret tarihindeki yeri de oldukça önemlidir. Bir zamanlar baharat ve koku yolları, ülkeler arasındaki en değerli ticaret ağlarından biri olarak görülüyordu. Misk, amber, sandal ağacı ve çeşitli reçineler altın kadar kıymetli kabul edilir, uzak diyarlardan kervanlarla taşınırdı. İnsanlar güzel kokmak için olduğu kadar, yaşadıkları mekânları güzelleştirmek ve kötü kokuları bastırmak için de bu ürünlere büyük ilgi gösteriyordu.
Bilim insanları bugün koku alma duyusunun beynin duygu ve hafıza merkezleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Bu nedenle bir fotoğrafı ya da sesi hatırlamakta zorlanırken, yıllar önce duyduğumuz bir koku bizi anında geçmişe götürebiliyor. Belki de eski bir kitabın sayfalarını karıştırırken hissettiğimiz huzur ya da yağmurdan sonra toprağın kokusuyla içimizi kaplayan mutluluk biraz da bundan kaynaklanıyor.
İşin ilginç yanı, insanlar yaklaşık bir trilyon farklı kokuyu ayırt edebilecek bir koku alma sistemine sahip. Buna rağmen çoğu zaman kokuların hayatımızdaki yerini fark etmiyoruz. Oysa bir şehrin, bir evin, hatta bir insanın bile hafızamızda bıraktığı izlerin önemli bir kısmı kokulardan oluşuyor.
Belki de bu yüzden bazı kokular sadece burnumuza değil, doğrudan kalbimize ulaşır. Çünkü koku; görülemeyen, tutulamayan ama insanın içinde yıllarca yaşayabilen sessiz bir hatıradır. İnsan bazen bir sokaktan geçerken, bazen eski bir ceketi dolaptan çıkarırken, bazen de hiç beklemediği bir anda karşılaştığı bir kokuyla geçmişine dokunur. O an anlarız ki bazı hatıralar gözümüzde değil, burnumuzun ucunda saklıdır.
